Avtoradiografiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 140-b. — ziyouz.com
Avtoradiografiya AVTORADIOGRAFIYA, autoradiografiya, radioavtografiya— biror obyektda radioaktiv moddalarning qanday taqsimlanişini örganiş usuli. A.da tekşiriladigan obyekt yuziga radioaktiv moddalarning nurlarini sezadigan fotoemulsiya beriladi; obyektdagi radioaktiv moddalar doim nur çiqarib turgani uçun fotoemulsiyani qoraytiradi, göyo özini-özi suratga tuşiradi (usulning nomi ham şundan). Obyektga fotoemulsiya berişning bir neça yöli bor: foto-emulsiyani suyultirib, namuna yuziga quyiş yoki namuna sirtini silliqlab, unga fotoplastinka bostirib qöyiş mumkin. Radioaktiv moddalarning qanday taqsimlangani töğrisida bir fikrga keliş uçun fotoemulsiyaning qançalik qoraygani etalonga soliştirib köriladi yoki fotoemulsiyaga tuşgan nur izlari optik, elektron mikroskoplarda sanaladi. Radioaktiv moddalarning namunada taqsimlanişini körsatadigan fotografik tasvir avtoradiogramma yoki radioavtogramma deb ataladi. A. fizika va texnikada, biol. va tibbiyotda keng qöllaniladi. A. usuli har xil rudalarda radioaktiv elementlar bor-yöqligini, toğ jinslari, metall qotişmalarida bu elementlar qanday taqsimlanişini, tabiiy radioaktiv elementlarning tana töqimalarida qanday tarqalişini bilib olişga yordam beradi. Radioaktiv izotoplar b-n nişonlangan birikmalarni organizmga yuboriş va töqima hamda hujayralarni keyin A. usuli b-n tekşiriş tegişli jarayonlarning qaysi hujayralar yoki hujayra tuzilmalarida bölib ötişini, biror xil moddalarning qanday tuzilmalarga jo bölişini aniqlaşga imkon beradi va h.k. (q. Radiografiya).
Q.: Radiografiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВТОРАДИОГРАФИЯ, ауторадиография, радиоавтография— бирор объектда радиоактив моддаларнинг қандай тақсимланишини ўрганиш усули. А.да текшириладиган объект юзига радиоактив моддаларнинг нурларини сезадиган фотоэмульсия берилади; объектдаги радиоактив моддалар доим нур чиқариб тургани учун фотоэмульсияни қорайтиради, гўё ўзини-ўзи суратга туширади (усулнинг номи ҳам шундан). Объектга фотоэмульсия беришнинг бир неча йўли бор: фото-эмульсияни суюлтириб, намуна юзига қуйиш ёки намуна сиртини силлиқлаб, унга фотопластинка бостириб қўйиш мумкин. Радиоактив моддаларнинг қандай тақсимлангани тўғрисида бир фикрга келиш учун фотоэмульсиянинг қанчалик қорайгани эталонга солиштириб кўрилади ёки фотоэмульсияга тушган нур излари оптик, электрон микроскопларда саналади. Радиоактив моддаларнинг намунада тақсимланишини кўрсатадиган фотографик тасвир авторадиограмма ёки радиоавтограмма деб аталади. А. физика ва техникада, биол. ва тиббиётда кенг қўлланилади. А. усули ҳар хил рудаларда радиоактив элементлар бор-йўқлигини, тоғ жинслари, металл қотишмаларида бу элементлар қандай тақсимланишини, табиий радиоактив элементларнинг тана тўқималарида қандай тарқалишини билиб олишга ёрдам беради. Радиоактив изотоплар б-н нишонланган бирикмаларни организмга юбориш ва тўқима ҳамда ҳужайраларни кейин А. усули б-н текшириш тегишли жараёнларнинг қайси ҳужайралар ёки ҳужайра тузилмаларида бўлиб ўтишини, бирор хил моддаларнинг қандай тузилмаларга жо бўлишини аниқлашга имкон беради ва ҳ.к. (қ. Радиография).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.