Avtotomiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 141–142-b. — ziyouz.com
Avtotomiya AVTOTOMIYA, autotomiya (avto... va yun. tome — kesib taşlaş) — bir qança hayvonlarda kupli qözğaliş ta'sirida, mas, yirtqiç hayvon çangaliga tuşib qolganida oyoqpari, dumi yoki tanasining boşqa qismlarning beixtiyor uzib taşlaşi. A. köpçilik umurtqasiz hayvonlar uçun xos: ayrim gidroid poliplar va aktiniyalar — paypaslagiçlarini, nemertinlar va halqali çuvalçanglar — tanasining keyingi qismini, ninaterililar — nurlarini, mollyuskalar — sifonlarini, qisqiçbaqasimonlar — qisqiçlari va oyoqlarini uzib taşlaydi. Umurtqalilar orasida A. himoya reaksiyasi bölib, nerv sistemasining reflektorlik jarayoni hisoblanadi. Mas, kaltakesaklarda A. dumining köndalang toğay plastinka joylaşgan qismidagi muskullarning kuçli va tez qisqarişi tufayli uzib taşlanişidan iborat. A. da odatda tananing uzib taşlangan qismi qayta tiklanadi (q. Regeneratsiya).
Q.: Regeneratsiya, Regeneratsiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВТОТОМИЯ, аутотомия (авто... ва юн. tome — кесиб ташлаш) — бир қанча ҳайвонларда купли қўзғалиш таъсирида, мас, йиртқич ҳайвон чангалига тушиб қолганида оёқпари, думи ёки танасининг бошқа қисмларнинг беихтиёр узиб ташлаши. А. кўпчилик умуртқасиз ҳайвонлар учун хос: айрим гидроид полиплар ва актиниялар — пайпаслагичларини, немертинлар ва ҳалқали чувалчанглар — танасининг кейинги қисмини, нинатерилилар — нурларини, моллюскалар — сифонларини, қисқичбақасимонлар — қисқичлари ва оёқларини узиб ташлайди. Умуртқалилар орасида А. ҳимоя реакцияси бўлиб, нерв системасининг рефлекторлик жараёни ҳисобланади. Мас, калтакесакларда А. думининг кўндаланг тоғай пластинка жойлашган қисмидаги мускулларнинг кучли ва тез қисқариши туфайли узиб ташланишидан иборат. А. да одатда тананинг узиб ташланган қисми қайта тикланади (қ. Регенерация).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.