Axsikat
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 819–820-b. — ziyouz.com
Axsikat — qad. şahar xarobasi. Namangan viloyati Töraqörğon tumanidagi Şahand qişloği hududida, Sirdaryoning öng sohilida joylaşgan. Tarixiy ma'lumotlarga qaraganda, A. şahri mil. av. 3 — 2-a.larda vujudga kelgan, 9 — 10- a.larda Farğona vodiysining poytaxti bölgan. 1219 y. möğullar tomonidan butunlay vayron qilingan. A.ning eski örnidan 5 — 7 km ğarbda bunyod etilgan yangi şahar — Axsi 14— 17-a. larga oiddir. A.ni arxeologik jihatdan örganiş işlari 19-a. oxirlari —20- a. boşlaridan boşlangan. 1885 y. N. I. Veselovskip, 1914 y. I. A. Kastanye qaziş va qidiruv işlari olib borgan. Şörolar davrida M. Ye. Massoy (1939) va A. N. Bernştam (1948)lar tekşirganlar. Arxeologik tadqiqotlar natijasida A. ark, şahriston va raboddan iborat bölganligi, şaharning uç qismi ham alohida devorlar b-n öralganligi, arkda hokim saroyi, zindon, şahristonda içki bozor, jome masjidi, pişiq ğiştdan işlangan hovuz va ariqlar, rabodda hunarmandlar mahallalari va taşqi bozor mavjud bölganligi aniqlangan. A. Namangan ölkaşunoslik muzeyi xodimlari tomonidan ham örganilgan (1957 - 59). 1960 y. Özbekiston FA Tarix va arxeologiya in-ti uyuştirgan maxsus ekspeditsiya A. rabodidan 11- a. ga oid köhna hammom örnini oçgan. U yerdan sopol idiş, quvur, çaqa tanga va şişa buyumlar topilgan. Bundan taşqari, A. xarobalaridan ğarbrokda örta asrlarga oid yana bir şahar xarobalari borligi aniqlangan. Akad. Ya. F. Ğulomov va arxeolog I. Ahrorov mazkur tadqiqotlar asosida bu yerda turli davrlarga oid ikkita şahar bölganligini, ulardan biri qad. A. va ikkinçisi Bobur tuğilgan Axsi ekanligini birinçi bölib isbotladilar. 1967 y. rassom I. A. Smirnov A. xarobalaridan yiğib jamlagan sopol idiş, jez buyum va zeb-ziynatlar majmuasini Moskvadagi Şarq xalqlari davlat muzeyiga taqdim etgan. A. yodgorligi özbek xalqi madaniyati tarixida muhim örin tutganligi uçun 1950 y.dan davlat muhofazasiga olingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АХСИКАТ — қад. шаҳар харобаси. Наманган вилояти Тўрақўрғон туманидаги Шаҳанд қишлоғи ҳудудида, Сирдарёнинг ўнг соҳилида жойлашган. Тарихий маълумотларга қараганда, А. шаҳри мил. ав. 3 — 2-а.ларда вужудга келган, 9 — 10- а.ларда Фарғона водийсининг пойтахти бўлган. 1219 й. мўғуллар томонидан бутунлай вайрон қилинган. А.нинг эски ўрнидан 5 — 7 км ғарбда бунёд этилган янги шаҳар — Ахси 14— 17-а. ларга оиддир. А.ни археологик жиҳатдан ўрганиш ишлари 19-а. охирлари —20- а. бошларидан бошланган. 1885 й. Н. И. Веселовскип, 1914 й. И. А. Кастанье қазиш ва қидирув ишлари олиб борган. Шўролар даврида М. Е. Массой (1939) ва А. Н. Бернштам (1948)лар текширганлар. Археологик тадқиқотлар натижасида А. арк, шаҳристон ва рабоддан иборат бўлганлиги, шаҳарнинг уч қисми ҳам алоҳида деворлар б-н ўралганлиги, аркда ҳоким саройи, зиндон, шаҳристонда ички бозор, жоме масжиди, пишиқ ғиштдан ишланган ҳовуз ва ариқлар, рабодда ҳунармандлар маҳаллалари ва ташқи бозор мавжуд бўлганлиги аниқланган. А. Наманган ўлкашунослик музейи ходимлари томонидан ҳам ўрганилган (1957 - 59). 1960 й. Ўзбекистон ФА Тарих ва археология ин-ти уюштирган махсус экспедиция А. рабодидан 11- а. га оид кўҳна ҳаммом ўрнини очган. У ердан сопол идиш, қувур, чақа танга ва шиша буюмлар топилган. Бундан ташқари, А. харобаларидан ғарброкда ўрта асрларга оид яна бир шаҳар харобалари борлиги аниқланган. Акад. Я. F. Ғуломов ва археолог И. Аҳроров мазкур тадқиқотлар асосида бу ерда турли даврларга оид иккита шаҳар бўлганлигини, улардан бири қад. А. ва иккинчиси Бобур туғилган Ахси эканлигини биринчи бўлиб исботладилар. 1967 й. рассом И. А. Смирнов А. харобаларидан йиғиб жамлаган сопол идиш, жез буюм ва зеб-зийнатлар мажмуасини Москвадаги Шарқ халқлари давлат музейига тақдим этган. А. ёдгорлиги ўзбек халқи маданияти тарихида муҳим ўрин тутганлиги учун 1950 й.дан давлат муҳофазасига олинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.