Aza
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210–211-b. — ziyouz.com
Aza (arab. — sabr, bardoş) — marhumning izzat-hurmati va xotirasi uçun ma'lum muddat tutiladigan motam. A. tutiş odati qadim zamonlardan mavjud bölib, xalqlarning diniy e'tiqodlariga köra farqlanadi. Islomda A. tutiş muddati uç kun. Lekin eri vafot etgan ayollar uçun Idda muddati esa tört oyu ön kun. A. vaqtida ayollar oddiy matodan qora yoki kök libos kiyişadi. Ba'zi xalqlarda, jumladan özbeklarda A.ni uzoq tutiş — bir yilgaça qora kiyim kiyiş, töy qilmaslik va h.k. odatlar saqlangan. Şuningdek, marhum dafn etilgandan keyin uni xotirlab yetti, yigirma, qirq, hayit oşi, yil oşi, kiryuvdi, payşanbalik, yakşanbalik, oqkiyar kabi motam marosimlari ötkaziladi. Bu udumlar xalq hayotiga ğoyat singib ketgan. Lekin bu an'anaviy marosimlarning şar'iy asosi bölmaganligi sababli islom dinida ularning köp tomonlari tan olinmaydi. Özbekiston musulmonlari idorasi bularning örniga marhum ruhini şod etiş uçun boşqa xayrli işlar qiliş joizligi haqida bir neça fatvo çiqargan (yana q. Motam marosimlari).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЗА (араб. — сабр, бардош) — марҳумнинг иззат-ҳурмати ва хотираси учун маълум муддат тутиладиган мотам. А. тутиш одати қадим замонлардан мавжуд бўлиб, халқларнинг диний эътиқодларига кўра фарқланади. Исломда А. тутиш муддати уч кун. Лекин эри вафот этган аёллар учун Идда муддати эса тўрт ойу ўн кун. А. вақтида аёллар оддий матодан қора ёки кўк либос кийишади. Баъзи халқларда, жумладан ўзбекларда А.ни узоқ тутиш — бир йилгача қора кийим кийиш, тўй қилмаслик ва ҳ.к. одатлар сақланган. Шунингдек, марҳум дафн этилгандан кейин уни хотирлаб етти, йигирма, қирқ, ҳайит оши, йил оши, кирювди, пайшанбалик, якшанбалик, оқкияр каби мотам маросимлари ўтказилади. Бу удумлар халқ ҳаётига ғоят сингиб кетган. Лекин бу анъанавий маросимларнинг шаръий асоси бўлмаганлиги сабабли ислом динида уларнинг кўп томонлари тан олинмайди. Ўзбекистон мусулмонлари идораси буларнинг ўрнига марҳум руҳини шод этиш учун бошқа хайрли ишлар қилиш жоизлиги ҳақида бир неча фатво чиқарган (яна қ. Мотам маросимлари).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.