Balxi tut
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 72-b. — ziyouz.com
Balxi tut (Mogassas) — tutdoşlar (tutsimonlar oilasi)ga mansub daraxt. Vatani hoz. Afğoniston (Balx ş. nomidan). Ğarbiy va Jan. Osiyoda köp. B. t. xalq seleksiyasi yöli b-n çiqarilgan. Özbekistonda asosan mevasi uçun yetiştiriladi. Bargidan ipak qurti boqişda ham foydalaniladi. Bargining töyimlilik darajasi (ayniqsa, 4 — 5 yoşlik qurt uçun) juda yaxşi. Şox-şabbasi tarvaqaylab ösadi, balandligi va şox-şabbasining kengligi 18 — 20 m. Mevasi töpmeva, oq, şirin, uruğsiz. Bargi seret, silliq, töq yaşil, kattaligi örtaça (böyi 18 sm, eni 17 sm), yozda dağallaşadi. Har tupidan 12 — 30 kg barg olinadi. Mevasi yangiligida va quritilgan holda iste'mol qilinadi, undan tutmayiz, tut holvasi, şinni ham tayyorlanadi. B. t. sovuqqa çidamli, payvand qiliş yöli b-n köpaytiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЛХИ ТУТ (Могассас) — тутдошлар (тутсимонлар оиласи)га мансуб дарахт. Ватани ҳоз. Афғонистон (Балх ш. номидан). Ғарбий ва Жан. Осиёда кўп. Б. т. халқ селекцияси йўли б-н чиқарилган. Ўзбекистонда асосан меваси учун етиштирилади. Баргидан ипак қурти боқишда ҳам фойдаланилади. Баргининг тўйимлилик даражаси (айниқса, 4 — 5 ёшлик қурт учун) жуда яхши. Шох-шаббаси тарвақайлаб ўсади, баландлиги ва шох-шаббасининг кенглиги 18 — 20 м. Меваси тўпмева, оқ, ширин, уруғсиз. Барги серэт, силлиқ, тўқ яшил, катталиги ўртача (бўйи 18 см, эни 17 см), ёзда дағаллашади. Ҳар тупидан 12 — 30 кг барг олинади. Меваси янгилигида ва қуритилган ҳолда истеъмол қилинади, ундан тутмайиз, тут ҳолваси, шинни ҳам тайёрланади. Б. т. совуққа чидамли, пайванд қилиш йўли б-н кўпайтирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.