Barbizon maktabi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 107-b. — ziyouz.com
Barbizon maktabi - fransuz realistik manzara janri rivojida muhim örin tutgan rassomlar guruhi; 19- a. 30 — 60- y.larida asosan Fontenblo örmoni (Parij) yaqinidagi Barbizon (Barbizon) qişloğida ijod qilişgan (nomi şundan). B. m. demokratik harakatlar kuçaygan, milliy realistik san'at şakllanişi xamda akademizm va romantizm inqirozi davrida paydo böldi. B. m. vakillari manzara janrida tugallangan asar yaratişga harakat qildilar, bunda ular 17- a. golland, 19- a. ingliz va 18 — 19-a. boşlaridagi realistik milliy san'at ustalarining merosiga tayandilar. Asarlarida Fransiya tabiatini, undagi holat, nur va havo tölqinlari (q. Plener)ayat gözallikni oçib berişga harakat qildilar, inson va tabiat uyğunligidagi kötarinki ruhning jozibali körinişini şoirona talqin etişga muyassar böldilar. Rang tasvirning öziga xos tusli (tonal) körinişini yaratib, nur va soyadagi öziga xos jozibani oçib bera oldilar, nur va soyani ma'lum bir rang tizimiga böysungan holda tuslanişini berişga erişdilar. B. m.ning keksa avlodi (T. Russo, J. Dyupre, N. V. Diaz va b.) manzara janrida qahramonlik ruhini saqlaşga in-tilsa, örta avlod vakillari (Ş. F. Dobini va b.) köproq borliqni idrok etişga, dastlabki taassurotni berişga, nur-havo muhitini va naturadan olgan taassurotni töliq oçib berişga harakat qildi. Ayrim B. m. vakillari (K. Truayon va b.) manzara janriga xayvonot olamidan ham lavxalar kiritdi. B. m. fransuz realistik san'ati rivojida muhim ahamiyatga ega böldi. Şuningdek Yevropa va b. qit'a mamlakatlari san'ati rivojlanişi jarayoniga kuçli ta'sirini ötkazdi. B. m. san'atining ta'sirini özbek san'atida ham seziş mumkin. Köpgina özbek rassomlari, jumladan manzaraçilari (R. Temurov, M. Arinin va b.) şu maktab saboqlaridan bahramand böldi.
Ne'mat Abdullayev.
Q.: Plener
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАРБИЗОН МАКТАБИ - француз реалистик манзара жанри ривожида муҳим ўрин тутган рассомлар гуруҳи; 19- а. 30 — 60- й.ларида асосан Фонтенбло ўрмони (Париж) яқинидаги Барбизон (Barbizon) қишлоғида ижод қилишган (номи шундан). Б. м. демократик ҳаракатлар кучайган, миллий реалистик санъат шаклланиши хамда академизм ва романтизм инқирози даврида пайдо бўлди. Б. м. вакиллари манзара жанрида тугалланган асар яратишга ҳаракат қилдилар, бунда улар 17- а. голланд, 19- а. инглиз ва 18 — 19-а. бошларидаги реалистик миллий санъат усталарининг меросига таяндилар. Асарларида Франция табиатини, ундаги ҳолат, нур ва ҳаво тўлқинлари (қ. Пленэр)аят гўзалликни очиб беришга ҳаракат қилдилар, инсон ва табиат уйғунлигидаги кўтаринки руҳнинг жозибали кўринишини шоирона талқин этишга муяссар бўлдилар. Ранг тасвирнинг ўзига хос тусли (тонал) кўринишини яратиб, нур ва соядаги ўзига хос жозибани очиб бера олдилар, нур ва сояни маълум бир ранг тизимига бўйсунган ҳолда тусланишини беришга эришдилар. Б. м.нинг кекса авлоди (Т. Руссо, Ж. Дюпре, Н. В. Диаз ва б.) манзара жанрида қаҳрамонлик руҳини сақлашга ин-тилса, ўрта авлод вакиллари (Ш. Ф. Добиньи ва б.) кўпроқ борлиқни идрок этишга, дастлабки таассуротни беришга, нур-ҳаво муҳитини ва натурадан олган таассуротни тўлиқ очиб беришга ҳаракат қилди. Айрим Б. м. вакиллари (К. Труайон ва б.) манзара жанрига хайвонот оламидан ҳам лавхалар киритди. Б. м. француз реалистик санъати ривожида муҳим аҳамиятга эга бўлди. Шунингдек Европа ва б. қитъа мамлакатлари санъати ривожланиши жараёнига кучли таъсирини ўтказди. Б. м. санъатининг таъсирини ўзбек санъатида ҳам сезиш мумкин. Кўпгина ўзбек рассомлари, жумладан манзарачилари (Р. Темуров, М. Аринин ва б.) шу мактаб сабоқларидан баҳраманд бўлди.
Неъмат Абдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.