Barter
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 132-b. — ziyouz.com
Barter (ing. barter — tovar ayirboşlaş), muo'vaza — valyutasiz (pul vositalari iştirokisiz) bevosita tovar ayirboşlaş; muayyan tovar (tovarlar) miqdorining qiymati böyiça muqobil bölgan boşqa tovar miqdoriga almaştiriş şartnomasi. Köproq rivojlanmagan tovar munosabatlari, ötiş davri uçun xos bölgan kelişuv. 2-jahon uruşidan keyingi davrdagi erkin konvertirlanadigan (almaştiriladigan) valyuta kursi barqaror bölmagan, valyuta zaxiralari çegaralangan şaroitda jahonning köpgina mamlakatlarida qöllanildi va u xalqaro savdo hamda boşqa iqtisodiy munosabatlarda keng tarqaldi. B.ning bevosita ayirboşlaş, kompensatsiyali kelişuvlar, kliring kabi şakllari mavjud. Taşqi savdoda B. bitimi köproq qöllanadi. 90-y.lar boşidan mamlakat içkarisida ham korxonalar örtasida ança keng tarqaldi. B. bitimiga binoan kelişgan tomonlar öz tovarlarini ma'lum narxda baholaydilar. Bu narx ayirboşlaşning teng bölişini, tovarlarni yetkazib beriş b-n boğliq bölgan barça sarf-xarajatlarni öz içiga oladi. Bir tomon ikkinçisiga qarzdor bölib qolsa, u öz qarzini valyuta b-n emas, balki tovarlar b-n uzadi. Tovar qiymatlarining tengligi jahon bozori narxlari orqali ta'minlanadi. B. bitimlari ikki tomonlama yoki köp tomonlama bölişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАРТЕР (инг. barter — товар айирбошлаш), муоъваза — валютасиз (пул воситалари иштирокисиз) бевосита товар айирбошлаш; муайян товар (товарлар) миқдорининг қиймати бўйича муқобил бўлган бошқа товар миқдорига алмаштириш шартномаси. Кўпроқ ривожланмаган товар муносабатлари, ўтиш даври учун хос бўлган келишув. 2-жаҳон урушидан кейинги даврдаги эркин конвертирланадиган (алмаштириладиган) валюта курси барқарор бўлмаган, валюта захиралари чегараланган шароитда жаҳоннинг кўпгина мамлакатларида қўлланилди ва у халқаро савдо ҳамда бошқа иқтисодий муносабатларда кенг тарқалди. Б.нинг бевосита айирбошлаш, компенсацияли келишувлар, клиринг каби шакллари мавжуд. Ташқи савдода Б. битими кўпроқ қўлланади. 90-й.лар бошидан мамлакат ичкарисида ҳам корхоналар ўртасида анча кенг тарқалди. Б. битимига биноан келишган томонлар ўз товарларини маълум нархда баҳолайдилар. Бу нарх айирбошлашнинг тенг бўлишини, товарларни етказиб бериш б-н боғлиқ бўлган барча сарф-харажатларни ўз ичига олади. Бир томон иккинчисига қарздор бўлиб қолса, у ўз қарзини валюта б-н эмас, балки товарлар б-н узади. Товар қийматларининг тенглиги жаҳон бозори нархлари орқали таъминланади. Б. битимлари икки томонлама ёки кўп томонлама бўлиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.