Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Batiskaf

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 143–144-b. — ziyouz.com

    Batiskaf (yun. bathus — çuqur va skaphos — kema) — çuqur suv ostida okeanografik va b. tadqiqotlar olib boriş uçun möljallangan özi yurar apparat. Suvdan yengil suyuqlik (benzin) töldirilgan korpus va pölat şar (gondola)dan iborat. Korpusida ballastli sisternalar va akkumulyatorlar batareyasi bor. Gondolasida B. ekipaji (1 — 3 kişi), boşqariş apparatlari, havo almaştiriş tizimi, radiostansiya, ultratovuş telefoni, televizion kamera va i. t. asboblari böladi. Taşqarisiga yoritqiçlar va eşkak vintli elektr dvigatellar örnatiladi. Zamonaviy Blar grunt namunasini oladigan qurilmalar, fotoapparatura va suv osti işlarini bajariş uçun masofadan turib boşqariş manipulyatorlari b-n jihozlanadi. Qattiq ballast (odatda, pölat pitralar)ni taşlab yuboriş va manevr sisternasidan benzinni tökiş yöli b-n B.ning suzuvçanligi rostlanadi. Dastlabki B. (FNRS-2) ni Şveysariya olimi O. Pikkar 1948 y.da yasab, sinab körgan. O. Pikkar uğli Jak b-n 1953 y.da «Triyest» B.ida 3160 m çuqurlikka tuşgan. J. Pikkar va D. Uolş 1960 y.da takomillaştirilgan «Triyest» B.ida Tinç okeandagi Mariana botiğining eng çuqur (taxm. 11 ming m) joyiga tuşişgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БАТИСКАФ (юн. bathus — чуқур ва skaphos — кема) — чуқур сув остида океанографик ва б. тадқиқотлар олиб бориш учун мўлжалланган ўзи юрар аппарат. Сувдан енгил суюқлик (бензин) тўлдирилган корпус ва пўлат шар (гондола)дан иборат. Корпусида балластли цистерналар ва аккумуляторлар батареяси бор. Гондоласида Б. экипажи (1 — 3 киши), бошқариш аппаратлари, ҳаво алмаштириш тизими, радиостанция, ультратовуш телефони, телевизион камера ва и. т. асбоблари бўлади. Ташқарисига ёритқичлар ва эшкак винтли электр двигателлар ўрнатилади. Замонавий Блар грунт намунасини оладиган қурилмалар, фотоаппаратура ва сув ости ишларини бажариш учун масофадан туриб бошқариш манипуляторлари б-н жиҳозланади. Қаттиқ балласт (одатда, пўлат питралар)ни ташлаб юбориш ва маневр цистернасидан бензинни тўкиш йўли б-н Б.нинг сузувчанлиги ростланади. Дастлабки Б. (ФНРС-2) ни Швейцария олими О. Пиккар 1948 й.да ясаб, синаб кўрган. О. Пиккар уғли Жак б-н 1953 й.да «Триест» Б.ида 3160 м чуқурликка тушган. Ж. Пиккар ва Д. Уолш 1960 й.да такомиллаштирилган «Триест» Б.ида Тинч океандаги Мариана ботиғининг энг чуқур (тахм. 11 минг м) жойига тушишган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.