Batiskaf

Batiskaf (yunonça «bathys» — «çuqur» va «skaphos» — «kema») — okeanning katta çuqurliklarida tadqiqot olib boriş uçun möljallangan, öz dvigateli bilan harakatlanadigan suv osti apparati. Inglizça Vikipediyaga köra, uning nomini birinçi batiskaf ixtiroçisi Ogyust Pikkar yaratgan. Batiskaflar 20-asrning ikkinçi yarmida rekord çuqurliklarga yetib borişning yagona vositasi bölgan.12

ÖzME'ga köra, batiskaf suvdan yengil suyuqlik — benzin bilan töldirilgan korpus (suzğiç) va uning ostiga osilgan pölat şar — gondoladan iborat. Rusça Vikipediyaga köra, gondola normal atmosfera bosimini saqlaydi va unda ekipaj, asboblar hamda boşqaruv pultlari joylaşadi. ÖzME ma'lumotiga köra, ekipaj 1–3 kişidan iborat bölgan, gondolada havoni yangilaş tizimi, radiostansiya, ultratovuşli telefon va televizion kamera kabi jihozlar örnatilgan. Korpus taşqarisida yoritgiçlar va eşkak vintli elektr dvigatellar bor. Zamonaviy apparatlar grunt namunasi oladigan qurilmalar, fotokameralar va masofadan boşqariladigan manipulyatorlar bilan jihozlangan.

Inglizça Vikipediyaga köra, benzin deyarli siqilmaydigan suyuqlik bölgani uçun suzğiç idişlarini yengil yasaş mumkin: ularning içi va taşidagi bosim tenglaşadi. Gondola esa ulkan bosim farqiga bardoş berişi kerak, şuning uçun juda mustahkam qilib quriladi. Oddiy suv osti kemasi suvni balast sisternalaridan siqilgan havo bilan çiqarib yuzaga kötariladi, katta çuqurlikda esa buning iloji yöq. Batiskaf buning örniga temir doniçalardan iborat balastni taşlab yuborib kötariladi. Doniçalar elektromagnit yordamida uşlab turiladi, şu bois elektr toki uzilganda balast özi tökilib, apparat avtomatik ravişda yuzaga çiqadi. ÖzME'ga köra, suzuvçanlik manevr sisternasidan benzinni çiqarib yuboriş orqali ham rostlanadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, birinçi batiskaf FNRS-2 1946–1948-yillarda Belgiyada şveysariyalik olim Ogyust Pikkar tomonidan qurilgan. ÖzME'ga köra, 1953-yilda Pikkar öğli Jak bilan birga «Triyest» batiskafida 3160 metr çuqurlikka tuşgan. Keyinçalik «Triyest»ni AQŞ harbiy-dengiz floti sotib olgan. 1960-yilda Jak Pikkar va Don Uolş «Triyest»da Tinç okeandagi Mariana novining eng çuqur nuqtasi — Çellenjer çuqurligiga tuşişgan. Inglizça Vikipediyaga köra, asboblar dastlab 11 521 metrni körsatgan, keyin bu ölçov 10 916 metrga tuzatilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, batiskaflar 1980-yillargaça işlatilgan. Keyinroq yengil va mustahkam korpuslar hamda sintaktik köpik materiallari yaratilgaç, katta benzin suzğiçiga ehtiyoj qolmagan.