Baxşi

Baxşi (möğulça va buryatça b a x ş a, bağşa — ustod, ma'rifatçi; sanskritça bhikşu — qalandar, darveş) — 1) xalq dostonçisi. Qöşiq va dostonlarni yoddan kuylovçi, aytuvçi, avloddan-avlodga yetkazuvçi san'atkor. B. sözi ba'zan şaman ma'nosida ham qöllanadi. Dostonçilarni esa yuzboşi, soqi, sannovçi, jirov deb ataydilar. B.lar, asosan, ikki toifaga — ijroçi va ijodkor B.larga bölinadi. Ijro-ç i B.lar, asosan, ustozidan örgangan dostonlarni juz'iy özgarişlar b-n aynan kuylasalar, ijodkor B.lar oğzaki epik an'ana asosida dostonning öz variantlari, hatto ular asosida yangi dostonlar ham yaratadilar. Bunday B.lar şoir deb ham yuritiladi. Mas, Ergaş şoir, Fozil şoir, Pölkan şoir, Abdulla şoir, Xidir şoir va b. B. doston va qöşiqdarni qöbiz, dömbira, dutor kabi sozlar jörligida kuylaydi. Xorazm B.lari dostonlarni asosan, dutor, qisman tor b-n ijro etadilar, ularga ğijjak va bölamonda sozçilar jör böladilar. Doston kuylaş, şoğird yetiştirişda qatiy tartib, qonun-qoidalarga rioya qilingan (yana q. Dostonçilik); 2) möğullar istilosi davrida budda dinidagi qalandarlarni, uyğur alifbosi asosida turli hujjatlar tuzuvçi idora xodimlarini, möğullardajarrohlarni.Çiğatoy ulusi, Oltin Örda, Qozon va Qrim xonliklarida kotiblarni, Boburiylar davlatidagi harbiy qismlarning hisobkitob işlarini olib boruvçi va ularga maoş tölovçi yirnk amaldorlarni, Buxoro xonligida ma'muriy binolar qurişda mablağ (sarf-xarajat) hisobini olib boruvçi kişilarni, turkmanlarda urut oqsoqollarini ham B. deb ataşgan.