Bazalt

Bazalt (lot. basaltes, yun. basanos — sinov toşi) — magmatik toğ jinsi. Rangi böz va qoramtir. S.oğ. 2,5 — 3. Tarkibi asosan plagioklaz (labrador) dan iborat; şuningdek piroksenlar, olivin hamda magnetit, titanit, apatit va h.k. ham böladi. Kimyoviy tarkibi uning çuqurlikdagi analogi bölgan gabbroga yaqin. Vulkan şişasi donador kristallar oraliqlarini töldirib turadi. Töla kristallangan B.lar dolerit deyiladi. B.ning okean tubida paydo bölgan, temir va magniyga boy turi okeanit, tektonik yoriqlardan quruklikka oqib çiqib qotib qolgan turi esa platobazalt deyiladi. B. okean tubi va quruqlikda juda katta maydonni egallagan. Hoz. vulkanlardan ham bazaltli lavalar oqib çiqadi. Tarkibida qaysi mineral borligiga qarab analsimli B., leysitli B., nefelinli B., magnetitli B., gayuinli B., apatitli B. va h.k. deb ataladi. B. kislotaga çidamli kimyoviy asboblar, quvurlar, elektroizolyatorlar yasaşda, toşdan quyma buyumlar i.ç.da hamda qurilişda qoplama bezak materiallari sifatida işlatiladi. Yaxşi silliqlanişi tufayli juda qadimdan haykaltaroşlikda Misr, Assuriya, Rim, Vizantiya, Armaniston va b. joylarda qöllanilib kelingan. Kamçatka, Zabaykalye, Armaniston, Ukrainada va Özbekistonning Qurama, Turkiston, Tomdi toğlari (paleozoy qatlamlari)da bor (yana q. Magmatik tog jinslari).