Bekobod şamoli

Bekobod şamoli - Turkiston ölkasidagi kuçli şamollar. Farğona vodiysining ğarb tomonidagi (eni 9 — 40 km, uz. 70 — 75 km li) Farğona yölagi (Xöjand yölagi) orqali esadi. Vodiydan Sirdaryo viloyati tomon esadigan şarqiy va jan.şarqiy şamol B. ş. yoki «Xovos şamoli», Farğona vodiysi tomon esadigan şamol esa «Qöqon şamoli» deyiladi. Farğona vodiysi şim.şarq va jan.dan baland 3000' — 5000 m toğlar b-n öralgani uçun vodiyning havosi boşqa joylarnikidan farq qiladi. Şim.dan keladigan arktika sovuq havo oqimi Sirdaryo viloyatidagi Dalvarzin çöli hududlariga kelganda past bosimli (970 mb) iliq havo b-n töqnaşadi. Bu vaqtda Farğona vodiysidagi baland bosimli (985 mb) sovuq havo ğarbga yönaladi va Farğona yölagidan qisilib çiqib, Xovos tomon katta kuç b-n esadi. Arktikadan kelgan sovuq havo Farğona vodiysiga kirib borganda Qöqon şamoli hosil böladi. Yozda vodiydagi issiq havo yuqoriga kötariladi, uning örniga Sirdaryo viloyati va Dalvarzin çöli hududlaridagi havo yölak orqali vodiy içkarisiga kirib boradi. Bir yilda örtaça 52 kun şunday kuçli şamol esadi, köpinça noyab. da boşlanib martda tugaydi. Şamolning tezligi 15 — 20 m/sek, ba'zan 45 m/sek. B. ş. 2 kundan 5 kungaça davom etadi va q. x.ga katta zarar yetkazadi. B. ş. ariq va kanallarni qumga kömib, avtomaşina, vagon, daraxtlarni yiqitgan, telefon va telegraf ustunlarini ağdarib taşlagan paytlar ham bölgan. Şamol kuçli esganda çangtözon kötariladi. Imoratlar ustidagi şifer va tunukalar köçib ketadi, deraza oynalari sinadi. B. ş.dan Sirdaryo viloyati hamda Farğona vodiysi — Qöqrn atrofidagi ekinlar zarar köradi. Ayniqsa bahorda ğözalarni nobud qiladk. Tuproqning unumdor ustki kismini şamol olib ketişidan yerlar yaxşi unum bermaydigan bölib qoladi. B. ş. kuçini kamaytiriş uçun dalalar 100 — 120 m enlikda kartalarga bölinadi, keyin 5 — 10 m joy qoldirib ihota daraxtlari ekiladi. Daraxtlar şamolning kuçini kesadi, tuproq namining buğlanib ketişini va ösimliklar orqali suvning buğlanişini kamaytiradi, yerga yaqin qatlamda havoning nisbiy namligini oşiradi.