Bekobod tumani
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 201–202-b. — ziyouz.com
Bekobod tumani — Toşkent viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent. da taşkil etilgan (1962 y. 24 dek.da Sirdaryo viloyati Yangiyer tumaniga qöşib yuborilgan, 1963 y. 17 apr.da kayta tuzilgan). Şim.da Toşkent viloyatining Böka tumani, ğarbda Sirdaryo viloyati, şarq va jan.da Tojikiston Respublikasi b-n çegaradoş. Mayd. 0,76 ming km2. Aholisi 127,7 ming kişi (2000). B.t. da 1 şaharça (Zafar) va 12 qişloq kengaşi (Bahoriston, Bekobod, Guliston, Dalvarzin, Jumabozor, Madaniyat, Mehnatobod, Oxunboboyev, Puşkin, Çanoq, Yangi hayot, Qiyot) bor. Markazi—Zafar şaharçasi.
Tabiati. Tuman xududi Dalvarzin çöli va qisman Mirzaçölda joylaşgan. Eng şarqida yer yuzasi bir oz örqir. Tumanning adir qismida jar köp. Tuman hududi Sirdaryo tomon qiya. Iqlimi keskin kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —2,5°, iyulniki 28,5°. Yiliga 227 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 220 kun. Tumanning jan.da şamol köp böladi (q. Bekobod şamoli). Jan. şarqdan şim.şarqqa tomon Sirdaryo oqib ötadi. Sirdaryo sohilida qoldiq köllar (Qolgansir, Katta Qolgansir, Yangiköl, Haybatköl, Qozon, Şörköl) bor. Dalvarzin (öng va söl tarmoqlari b-n), Jivali, Örtoqli, Döstlik kanallari va Xasyoz ariği oqib ötadi. Tuproği ötloqi va ötloqi-botqoq, oqiş böz tuproq. Botqoq, şör bosgan va eroziyaga uçragan yerlar ham bor. B.t.da miya, yantoq, qamiş, köğa, yulğun, qiyoq kabi ösimliklar ösadi. Çiyaböri, töqay muşugi, börsiq, qöşoyoq, körsiçqon, kaltakesak va ilonlar, quşlardan ördak, loyxörak, qirğovul, söfitörğay, çumçuq va b. yaşaydi.
Aholisi, asosan özbeklar, şuningdek tatar, tojik va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1 km2 ga örtaça 160 kişi töğri ksladi. Şaharliklar 8,1 ming kişi, qişloq aholisi 119,6 ming kişi (2000).
Xöjaligi. Tuman hududida Farhod GES, Sirdaryo GRES, Dalvarzin paxta tozalaş z-di, kanop tayyorlaş punkti joylaşgan. Q.x.da paxtaçilik yetakçi örinda. Boğdorçilik, pillaçilik, polizçilik, sabzavotçilik b-n şuğullaniladi. Tumanda 2 qöşma korxona, 26 kiçik korxona va 2 kooperativ korxona mavjud. Bulardan eng muhimlari: «Niyoz», «Yulduz», «M. Yölçiyev», «Feruza» va b. Q.x.da suğoriladigan yerlar 37,9 ming ga, şu jumladan 19 ming ga yerga paxta, 300 ga yerga sabzavot, 4,2 ming ga yerga şoli ekiladi. Adirlarda bahori va kuzgi arpa, buğdoy, suğoriladigan yerlarda şoli ekiladi. B.t.da 12 jamoa xöjaligi, 1 xöjaliklararo korxona, 2 şirkat xöjaligi, 330 fermer xöjaligi va b. xöjaliklar bor (2000). Çorvaçilik b-n ham şuğullaniladi. Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 34486 qoramol, 14712 qöy va eçki, 179600 parranda bor (2000). Tumanning jan.dan Farğona vodiysiga boradigan t.y., Toşkent— Böka—Bekobod avtomobil yöli ötgan. 1999/2000 öquv yilida 62 umumiy ta'lim maktabida 31,5 ming öquvçi ta'lim oldi. 50 ommaviy kutubxona, 18 klub, 10 kinoqurilma, 26 madaniyat uyi, 435 örinli 3 kasalxona va dispanser, 27 tibbiyot punkti bölib, ularda 191 vraç, 1201 örta ma'lumotli tibbiy xodim işlaydi. 1931 y.dan «Bekobod ovozi» tuman gazetasi çiqadi (adadi 1200).
Q.: Bekobod şamoli
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕКОБОД ТУМАНИ — Тошкент вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент. да ташкил этилган (1962 й. 24 дек.да Сирдарё вилояти Янгиер туманига қўшиб юборилган, 1963 й. 17 апр.да кайта тузилган). Шим.да Тошкент вилоятининг Бўка тумани, ғарбда Сирдарё вилояти, шарқ ва жан.да Тожикистон Республикаси б-н чегарадош. Майд. 0,76 минг км2. Аҳолиси 127,7 минг киши (2000). Б.т. да 1 шаҳарча (Зафар) ва 12 қишлоқ кенгаши (Баҳористон, Бекобод, Гулистон, Далварзин, Жумабозор, Маданият, Меҳнатобод, Охунбобоев, Пушкин, Чаноқ, Янги ҳаёт, Қиёт) бор. Маркази—Зафар шаҳарчаси.
Табиати. Туман худуди Далварзин чўли ва қисман Мирзачўлда жойлашган. Энг шарқида ер юзаси бир оз ўрқир. Туманнинг адир қисмида жар кўп. Туман ҳудуди Сирдарё томон қия. Иқлими кескин континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —2,5°, июлники 28,5°. Йилига 227 мм ёғин тушади. Вегетация даври 220 кун. Туманнинг жан.да шамол кўп бўлади (қ. Бекобод шамоли). Жан. шарқдан шим.шарққа томон Сирдарё оқиб ўтади. Сирдарё соҳилида қолдиқ кўллар (Қолгансир, Катта Қолгансир, Янгикўл, Ҳайбаткўл, Қозон, Шўркўл) бор. Далварзин (ўнг ва сўл тармоқлари б-н), Живали, Ўртоқли, Дўстлик каналлари ва Хасёз ариғи оқиб ўтади. Тупроғи ўтлоқи ва ўтлоқи-ботқоқ, оқиш бўз тупроқ. Ботқоқ, шўр босган ва эрозияга учраган ерлар ҳам бор. Б.т.да мия, янтоқ, қамиш, кўға, юлғун, қиёқ каби ўсимликлар ўсади. Чиябўри, тўқай мушуги, бўрсиқ, қўшоёқ, кўрсичқон, калтакесак ва илонлар, қушлардан ўрдак, лойхўрак, қирғовул, сўфитўрғай, чумчуқ ва б. яшайди.
Аҳолиси, асосан ўзбеклар, шунингдек татар, тожик ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1 км2 га ўртача 160 киши тўғри кслади. Шаҳарликлар 8,1 минг киши, қишлоқ аҳолиси 119,6 минг киши (2000).
Хўжалиги. Туман ҳудудида Фарҳод ГЭС, Сирдарё ГРЭС, Далварзин пахта тозалаш з-ди, каноп тайёрлаш пункти жойлашган. Қ.х.да пахтачилик етакчи ўринда. Боғдорчилик, пиллачилик, полизчилик, сабзавотчилик б-н шуғулланилади. Туманда 2 қўшма корхона, 26 кичик корхона ва 2 кооператив корхона мавжуд. Булардан энг муҳимлари: «Ниёз», «Юлдуз», «М. Йўлчиев», «Феруза» ва б. Қ.х.да суғориладиган ерлар 37,9 минг га, шу жумладан 19 минг га ерга пахта, 300 га ерга сабзавот, 4,2 минг га ерга шоли экилади. Адирларда баҳори ва кузги арпа, буғдой, суғориладиган ерларда шоли экилади. Б.т.да 12 жамоа хўжалиги, 1 хўжаликлараро корхона, 2 ширкат хўжалиги, 330 фермер хўжалиги ва б. хўжаликлар бор (2000). Чорвачилик б-н ҳам шуғулланилади. Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 34486 қорамол, 14712 қўй ва эчки, 179600 парранда бор (2000). Туманнинг жан.дан Фарғона водийсига борадиган т.й., Тошкент— Бўка—Бекобод автомобиль йўли ўтган. 1999/2000 ўқув йилида 62 умумий таълим мактабида 31,5 минг ўқувчи таълим олди. 50 оммавий кутубхона, 18 клуб, 10 киноқурилма, 26 маданият уйи, 435 ўринли 3 касалхона ва диспансер, 27 тиббиёт пункти бўлиб, уларда 191 врач, 1201 ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди. 1931 й.дан «Бекобод овози» туман газетаси чиқади (адади 1200).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.