Belgiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 224–230-b. — ziyouz.com
Belgiya BELGIYA, Belgiya Qirolligi (flamandça KoninKrijk Belgie. frans. Royaume de Belgique) — Ğarbiy Yevropadagi davlat. Şim. dengiz sohilida joylaşgan. Ma'muriy jihatdan 3 regionga, regionlar viloyat (provinsiya) larga, viloyatlar kommunalarga bölingan. Mayd. 30,528 mingkm2. Aholisi 10 mln. 113 ming kişi (1996). Poytaxti — Bryussel ş.
Davlat tuzumi. B. — konstitutsiyaviy monarxiya. Amaldagi konstitutsiya 1831 y.da qabul qilingan va öşa paytdan beri bir neça bor (oxirgi marta 1993 y.) tuzatişlar kiritilgan. Davlat boşliği — qirol, uning hokimiyati çeklangan. Qonun çiqaruvçi hokimiyatni qirol va parlament amalga oşiradi. Ikki palatali parlament 4 y. muddatga saylanadi. Vakillar palatasi 150 deputatdan va senat 72 a'zodan iborat. Ijroçi hokimiyatni qirol va u tomonidan tayinlanadigan hamda parlamentga hisobot beradigan hukumat (vazirlar kengaşi) amalga oşiradi, unga boş vazir boşçilik qiladi.
Tabiati. B. xududining köpçilik kismi payettekislikdan iborat bölib, şim.ğarbdan jan.şarqqa tomon kutarila boradi. Eng baland nuqtasi — Botranj çöqkisi (694 m). Sohil yaqinidagi qum uyumlari va dambalar serhosil ekinzorlarni dengnz suvidan himoya qiladi. Foydali qazilmalari: toşkömir, quriliş materiallari, jumladan marmar, kam miqdorda temir va polimetall rudalar, surma. Iqlimi — mö'tadil, dengiz iqlimi. Yanv. da örtaça tra 3°, 4°, iyulda 18°, 19°. Yillik yoğin miqdori 700 — 1500 mm. Yirik daryolari: Maas. Şelda. Izer; ular bir-biri b-n kanallar orqali tutaştirilgan. Tuproği şim.da asosai qönğir örmon; janubda podzol va qönğir. B. mayd. ining 18,7% ga yaqini örmon, köproq dub va buk daraxtlari b-n qoplangan. Ardenn toğlarida milliy boğ bor. Yovvoyi hayvonlardan buğu. tönğiz, örmon muşugi, örmon suvsari, tovuşqon va b. yaşaydi. Olmaxon, dala siçqoni kabi kemiruvçilar, qirgovul, kaklik, örmon loyxöragi kabi ovlanadigan quşlar bor.
Aholisi milliy tarkibi jihatidan 2 asosiy guruhga: flamandlar (58%) va vallonlar (32.5%)ga bölinadi. B.da 1 mln.ga yaqin ajnabiylar — italyanlar, ispanlar, fransuzlar, greklar, gollandlar, marokaşliklar, turklar va b.lar ham bor. Aholining 96,5% şaharlarda yaşaydi. Rasmiy tili — fransuz, niderland va nemis tili. Dindorlarning aksariyati katoliklar. Yirik şaharlari: Bryussel, Antverpen, Lyej, Rent, Şarlerua.
Tarixi. Qadim zamonlarda B.da belglarning kelt qabilasi yaşagan (mamlakat nomi şundap kelib çiqqan). Mil. av. 57 y.da Yuliy Sezar mamlakatni bosib olib, Rim imperiyasi tarkibiga qöşgan. 3-a.da B.ga germanlarning frank va friz qabilalari bostirib keldilar. Franklar belglarning bir qismini qirib taşlab, boşqa bir qismi b-n birikib kstganlar. 5 — 9-a.larda B. Frank davlati tarkibida bölgan. 843 i. Frank davlati parçalanib ketgaç, Verden şartnomasiga kura, B. 2 qismga bölindi: ğarbiy qismi Franiiyaga, şarqiy qismi Lotaringiyaga qöşib yuborildi. 13 — 14-a.larda B. Angliya b-n Fransiya örtasidagi şiddatli kuraş maydoni böldi. 14-a. oxiri va 15-a.da B. Burgundiya gersoglarining mulkiga aylandi, 1477 y.dan Gabsburglar hukmronligida, 1555 y.dan Ispaniya tarkibida böldi. 1713 y. Utrext sulhiga binoan yana Gabsburglar imperiyasi tarkibiga kirdi. 1789 — 90 y.lar burjua inqilobi natijasida avstriyaliklar hukmronligi tugatildi, 1790 y. 11 yanv. da B. Qöşma Ştatlari davlati e'lon qilindi, biroq 1791 y.da Avstriya yana mamlakatni qölga oldi. 1795 y.da Fransiyaga qöşib olindi. Napoleon I imperiyasi tugagaç, 1815 i. B. hududi Niderlandiya tarkibiga qöşildi. 1830 y. inqilobi tufayli B. mustaqillikka erişdi. 20-a. boşlarida 6. yuksak darajada rivojlangan sanoat mamlakatiga aylandi. 1-jahon uruşi davrida B.ning betarafligiga qaramay, Germaniya qöşinlari uni bosib oldi. 2-jahon uruşi yillarida esa gitlerçilar bosqini azobini tortdi (1940 — 44). 1944 i. sent.da B. bosqinçilardan xalos böldi. B.— 1945 y.dan BMT, 1949 y.dan NATO a'zosi (1967 y.dan B.da NATO qarorgohi joylaşgan). ÖzR b-n diplomatiya munosabatlarini 1992 y. martda örnatgan. Milliy bayramlari: 21 iyul — Qirol Leopold I ning Konstitutsiyam sodiqligi haqida qasamyod qilgan kupi (1831) va 15 noyabr — Qirol sulolasi kupi (1866).
Asosiy siyosiy partiyalari va kasaba uyuşmalari. Xristian xalq partiyasi, 1969 y.da tuzilgan; Soiialistik partiya, 1978 y.da taşkil etilgan; «Agalev» — flamand ekologlari partiyasi, 1982 y.da tuzilgan; Frankofonlar demokratik partiyasi, 1964 y.da taşkil etilgan. Xristian kasaba uyuşmalar konfederatsiyasi, 1912 y.da tuzilgan; Belgiya umummehnat federatsiyasi, 1945 y.da tuzilgan.
Xöjaligi. B. dunyodagi eng rivojlangan mamlakatlar guruhiga kiradi. Sanoatida mahsulotning texnikaviy darajasi yuksakligi jahon bozorida uning raqobatbardoşligini ta'minlaydi. Sanoatda yangi texnologiyalarni joriy etişga, eksportni rağbatlantirişga, kiçik va örta korxonalarni qöllabquvvatlaşga, xorijiy sarmoyani jalb etişga alohida e'tibor beriladi. Metallsozlik, maşinasozlik, ayniqsa avtomobilsozlik (yiliga 1 mln.dan ortiq avtomobil işlab çiqariladi), kimyo, elektrotexnika, elektron, binokorlik materiallari, töqimaçilik, oziq-ovqat, yogoçsozlik, zargarlik (olmos qirralaş) eng rivojlangan sanoat tarmoqlaridir.
Qişloq xöjaligida mehnatga layoqatli aholining atigi 3% şugullanadi (har bir dehqon 80 kişini boqadi). Örta va mayda fermer xöjaliklari (90 mingta) q.x.ning asosini taşkil etadi, bir xöjalikning örtaça yer maydoni — 15 ga. Yetakçi tarmoq — çorvaçilik, u butun q.x. mahsulotining 70% ini beradi. Asosiy q.x. ekinlari — buğdoy, arpa, sabzavot. Köpçilik mahsulot turlari böyiça q.x. işlab çiqarişi içki ehtiyojni 1,5 — 2 barobar ortiği b-n ta'minlaydi. Yetiştirilgan sabzavotning 80% i çetga çiqariladi; romen salati dunyoning 40 mamlakatiga sotiladi. Çetga çiqariladigan q.x. mahsulotlari içida ğalla va meva asosiy örinni oladi. Kartoşka, qand lavlagi va b. ham yetiştiriladi.
Transporti. B. muhim savdo va aloqa yullari çorrahasida joylaşgan. U t. y. (3479 km) va avtomobil yöllari (14421 km) tarmogining ziçligi jihatidan dunyoda birinçi örinda turadi. 1,7 ming lokomotiv, 1,8 ming yölovçi taşiydigan va 27,3 ming yuk vagoni. 3,87 mln. yengil va 343 ming yuk avtomobili bor. B. hududidan 1500 km uzunlikdagi ikki daryo — Maas va Lis oqib ötadi, ularning yarmisida kemalar qatnaydi. Dengiz savdo flotida 69 kema bor. Asosiy portlari: Antverpen (dunyoda törtinçi, Yevropada ikkinçi örinda turadi, yillik aylanmasi 95 mln. tonna), BryuggeZebryugge, Gent, Ostende. Içki suv yöllarining uz.~ 1515 km. «Sabena» milliy aviakompaniyasi 70 dan köproq xalqaro aviayönalişga xizmat qiladi. Bryussel yaqinidagi «Zaventem» aeroporti tört qigadagi deyarli barça mamlakatlar poytaxtlari b-n boğlangan.
Çetga avtomobil, töqimaçilik, oziq-ovqat, kimyo, metallurgiya sanoati mahsulotlari, dori-darmon, qora va rangli metallar, qimmatbaho toşlar, asosan brilliant çiqariladi. Çetdan asosan mineral mahsulotlar, neft, ruda, paxta tolasi, jun keltiriladi. Taşqi savdodagi asosiy mijozlari — Germaniya, Fransiya, Niderlandiya, Buyuk Britaniya. Pul birligi — B. franki.
Maorifi, ilmiy va madaniyma'rnfiy muassasalari. 1988 y.dan maorif sohasi B. federatsiyasi subyektlari bölmiş Jamoalar ixtiyoriga ötkazildi. 18 yoşgaça bölgan bolalar uçun ta'lim majburiy va bepul. Davlat va munitsipal maktablaridan taşqari köpgina katolik va xususiy dunyoviy maktablar ham işlab turibdi. Oliy öquv yurtlarida öqiş pulli. B.da 8 unt bor. Eng yirik untlar: Antverpen, Bryussel, Lyej, Gent untlari. Şuningdsk, bir neça unt markazlari, intlar, oliy texnika maktabi işlaydi. Ilmiy muassasalari: Metallurgiya tadqiqotlari milliy markazi, Yadro tadqiqotlari markazi, Qirollik observatoriyasi, 7 akademiya, jumladan Belgiya qirolligi fan, adabiyot va sanat akadsmiyasi. Bryusselda Milliy kutubxona. Bryussel, Gent, Lyej va Lyoven untlarining kutubxonalari, Antverpen va Bryusselda qirollik nafis san'at muzeylari mavjud.
Matbuoti, radioeşittirişi, telekörsatuvi. B.da fransuz, niderland, nemis tillarida 2.3 mln. nusxada 50 ga yaqin kundalik gaz. va 6 ixtisoslaşgan moliyaiqtisodiy naşrlar çikariladi. Yirik gaz.lari: «Belang van Limburg» («Limburg manfaatlari», 1897 y.dan), «Gazet van Antverpen» («Antverpen gazetasi», 1891 y.dan), «Gazett de Bryussel» («Bryussel gazetasi», 1984 y.dan), «Liberte» («Ozodlik», 1991 y. dan); jur.lar: «Bon suare» («Xayrli oqşom», 1922 y.). B. telegraf agentligi 1920 y. taşkil etilgan. Radioeşittiriş va tslekörsatuv fransuz va niderland tillarida işlaydi. 2 markaziy radio va telestudiyadan taşqari 10 viloyat studiyasi bor. Qöşni mamlakatlarning dasturlari kabel radio va televideniyesi orqali tarqatiladi.
Adabiyoti. B. adabiyoti asosan 2 tilda: fransuz va flamand tillarida rivojlanib kelmoqda. Fransuz tilidagi adabiyot. Dastlabki yozma yodgorliklar 12-a.da paydo bölgan. 14 — 15-a.larda tarixiy yilnomalar, salib yurişlariga bağişlangan rivoyat va qöşiqlar, qahramonlik dostonlari, roman va novellalar yaratildi. Uygoniş davrida gumanist J. Lemer de Belj, pamfletlar muallifi F. de Markine de SentAldegond va b.lar ijodi ma'lum (15 — 16-a.lar.). 17 — 18-a. larda fransuz muhojiri E. Bryoşe de la Krua ijod etdi. B. A. de Valef fransuz klassitsizmi ta'sirida asarlar yaratdi. 18-a.ning örtalarida K. F. de Neli, O. B. Renye kabi adiblar adabiyotga ma'rifatparvarlik ğoyalarini olib kirdilar.
19-a. boşlarida B.da F. Lebrussarning «Belgiyaliklar» (1810) poemasi, A. van Gasseltning kator şe'r va dramaçari, A. Sirening «Drok» (1838), «Isoning sönggi kuni» (1838) kabi töplamlari keng tarqaldi. Realistik tendensiyalar 19-a. örtalaridan rivojlana boşladi. Ş. de Koster, E. Verxarn, J. Rodenbax realizmning tanikli namoyandalaridir. Şu davr dekadentlik oqimi b-n boğliq bölgan M. Metsrlink ijodi tuş kupli k ruhi b-n sugorilgan. F. Ellens, K. Byurino, A. Eygespars, D. Şaynert kabi adiblar ilğor goyalarni tarğib qildilar. Gitlerçilar bosib olgan davrda şoirlardan R. Blik (konslagerda halok bölgan), J. Varen, Ş. Muas, D. Şaynert, I. Gassel faşizmga qarşi, vatanparvarlik ruhida şe'rlar yozdilar. 50 — 60-y.lardagi bir kator asarlarda 2-jahon uruşi voqealari tasvirlandi (D. Jilles, D. Şaynert romanlari va b. asarlar).
Flamand tilidagi adabiyot. Folklor, afsonalar, tarixiy rivoyatlardagina saqlanib qolgan flamand adabiyoti (18-a. boşlarigaça flamand adabiyoti niderland adabiyotining bir qismi edi) 19-a.nipg 40-y.larida şoir Ya. F. Villems boşçiligidagi millim demokratik harakat matnjasida qaytadai tiklandi. Bu davrda ijtimoiy mavzuda romam yaratiş ğarakati avj oldi (F. van Kerkxoven. R. Siiders, A. Bergman kabilar). K. Beysse («Zöravonning qonuni». 1893; «Pamel oilasi», 1903). S. Stryovels («Aastodagi hayot va ulnm». 1926; «Yaitye Verduur», 1944) flamand dehqonlari hayotini haqqopiy aks ettirdilar. 19-a. oxnri — 20-a. boşlarida dekadentlik oqimi paydo buldi. Uning namoyandalari: X. Teyrlink, F. Timmermans, K. van de Vusteyne, V. Muns kabilar. 2-jahon uruşidan söng bir guruh yozuvçilar tinçlik va demokratiya uçun kuraşdilar. P. van Aken «Öliklargina qutulib qola oladilar» (1947) asarida faşizmning kirdikorlarini foş etdi. G. Valsxap «Kongodagi qözğolop» (1953) romanida mustamlakaçilik siyosatini, M. Geysen «Döstim qotil» (1958) novellasi va b. asarlarida amerikaça hayotni tasvirladilar. Şoir B. Brat, adiblardan L. P. Bon, M Deyze ijodi tinçlik va ijtimoiy haqiqat uçun kuraş ğoyalari b-n suğorilgan.
Me'morligi. B. hududida örta asrlar me'moriy yodgorliklari saqlangan. 11 — 12-a.larda roman (Lyej va Turndagi çerkovlar, Flandriya graflarining Gentdagi qörğonlari), 13 — 14-a. larda gotika uslubi (Gent, Bryussel va Aitverpendagi soborlar) rivojlandi. 15-a. oxiri — 16-a. boşlarida dunyoviy ruxdagi me'morlik qaror topdi (Bryussel, Kortreyk, Gent, Lyoven ratuşalari). Uyğoniş davrşa B. me'morlik san'ati markazlaridan biriga aylandi. 18-a. barokko an'analari qisman sakdansa ham (V. O. Yansens, P. Y. Verxagen) unga Fransiya va Avstriya orqali klassitsizm prinsiplari ta'sir etdi (me'morlar: Ya. P. Baursxeydt, L. B. Devez; haykaltaroşlar L. Delvo, J. L. Godşarl, rassom A. Lsns va b.). 19-a.da B.ning millim me'morligi şakllandi. 19-a. oxirida B. me'morlikdagi «modern» uslubining vatani bölib qoldi. 20-a. boşlaridagi me'morlar haşamdorlikdan voz keçnb, qulay va oqilona yeçimlarni izladilar. 2-jahon uruşidan keyin sanoat va jamoat binolari, ma'muriy imoratlar, yangi uy-joylar zamoiaviy talablarga moslab qurildi (X. van Kyoyk, R. Bram, L. Steynsn va b. me'morlar).
Tasvnriy san'ati. B.da 11 — 12-a. larda amaliy bezak san'ati (bronza quymalar, zargarlik), 13 — 14-a. larda devoriy rassomlik, dastgoh san'ati, haykaltaroşlik va miniatyura rivojlandi. 16-a.da dastgoh rassomligi keng yoyildi (Ya. van Eyk, P. Breygel). 17 a.da B.da mustaqil rassomlik maktabi vujudga keldi va 18-a.gaça u flamand maktabi deb ataldi. Uning eng atokli namoyandalari: P. P. Rubens, A. van Deyk, Ya. Yordane, F. Sneyders, D. Tenirs va b. 19-a.daportretçiF. J. Navez, manzaraçi T. Furmua, grafik va rangtasvirçi F. Rops, J. Yenzor, haykaltaroş K. Menye va b. 20-a.da B.da A. Savereys, R. Magrit, K. Psrmeke, F. Mazerel, P. Polyus kabi rassomlar ijod qildilar. Amaliy bezak san'ati: yoğoç öymakorligi va miskarlik, kaştaçilik va ş.k. rivojlangan.
Musiqasi. Fransuz, flamand, niderland xalklarining millim musiqa an'analari zaminida şakllangan. Niderland maktabining 15 — 16-a.lardagi belgiyalik yirik namoyandalari Ya. 06rext, A. Villart, Josken Depre, Orlando Lasso köp ovozli diniy va dunyoviy asarlarning eig yaxşi namunalarini yaratib, Yevropa kompozitorlari ijodiga ta'sir körsatişgan. 17-a.ga kslib B. musiqasi öz peşqadamligini yöqotdi. 1700 y.da Bryusselda asos solingan «De la Monne» teatrida 18-a. boşlpridan J. B. Lyulli, A. Dstuş singari fransuz kompozitorlarining opera va baletlari, 18-a. oxiridan B. kompozitorlarining operalari qöyildi. 1830 y.da mustaqil B. davlati barpo bölgaç, B. musiqasining milliy xususiyati körindi. Flamand şoxobçasinmng Antverpen maktabi taşkil topdi. Uni opera, kantata va simfoniya muallifi P. Benua boşqardi. 19-a.da Ş. Berio, A. Vyotan, E. Izai kabi skripkaçikompozitorlar maydonga çikdilar. B.da kompozitorlardan J. Absil, R. Defosse, F. Kins, dirijyorlardan F. Andre, D. Defo, skripkaçilardan A. Gryumo, K. van Nestelar maşhur. Bryussel, Antverpen, Gentda opera teatrlari, Bryussel, Lyej, Gent, Antverpen, Mopeda konservatoriyalar, Bryusselda konsert jamiyatlari, simfonik orkestrlar, Monsda musiqaşunoslik in-ti bor.
Teatri. B. hududida teatr madaniyati örta asrlarda vujudga kelgan. 13 — 15-a. larda liturgiya, moralite va misteriya (diniy mazmundagi va nasihatgöylik) dramalari sahnaga qöyilardi. 1650 i. Bryusselda yogoç teatr qurildi, u>gda xorijiy truppalar tomoşa körsatişardi. «De la Monne» teatri operalardan taşqari dramalarni ham sahnalaştirdi. 1782 y.da qurilgan va keyinçalik «Dyu Park» deb atalgan teatr sirk tomoşalarini va 1870 y.dan dramatik spektakllarni namoyiş qildi. 19-a.ning 30-y.laridan B. dramaturgiyasi rivojlana boşladi. Gent, Antverpen va b. şaharlarda teatrlar oçildi. 1880 — 1900 y.larda B. teatrlariga Ş. Van Lerberg, M. Meterlink, J. Rodenbax, M. Dyuterm kabi dramaturglar katta ta'sir körsatdilar. 20-a.ning birinçi yarmida B. teatrlarida G. van Zip, Ş. Spaak, F. Krommellink, X. Teyrlink, G. Martene kabi dramaturglarling asarlari qöyildi. B.da «Dyu Park», «De Galeri», «Le Rido», «De la Burs», «Qirollik milliy teatri», «Niderlandiya kamer teatri» kabi teatrlar işlaydi. Qirollik konservatoriyasi huzurida dramatik san'at maktabi bor.
Kinosi. 1908 y.da Xarrevelda birinçi kinostudiya taşkil qilimdi. 1919 y. «Belgiya kinokompaniyasi». 1922 i. «Belgiya film» kinostudiyasi vujudga keldi. 20-y.larda çet el rej.lari boşçiligida 20 ga yaqin film işlab çiqarildi. B. kinosining «Baliqçi quşlar gavanda jon beradilar» (postanovkaçi rej.lar R. Ksypers, I. Mixils, R. Verxavert, 1955), «Poyezd soat sayin jönaydi» (rej. A. Kavan, 1962). «Vidolaşuv» (rej. R. Verxavert, 1966), «Izhori dil» (1968, rej. E. Dejelen), «Bredagi uçraşuv» (1971, rej. A. Dslvo) kabi filmlari diqqatga sazovor. B.ning hujjatli va ilmiyommabop filmlari badiiy puxtaligi b-n ajralib turadi.
Özbekiston — B. munosabatlari. 1993 i. B. poytaxti Bryussel ş.da UzR elçixonasi oçilgaç, ikkala mamlakat urtasidagi rasmiy munosabatlar amaliy asosga ötkazildi. 1996 y. iyunda B. delegatsiyasi Özbekistonda böldi. Delegatsiya a'zolarining Özbekiston rahbarlari b-n uçraşuvlari vaqtida savdoiqtisodiy aloqalarni rivojlantiriş masalalari muhokama qilindi. Özbekiston va B. işbilarmonlari vakillarining biznes seminari ham bölib ötdi. ÖzR Prezidenti I. A. Karimovning 1996 y. 12—14 poyab. da B. qirolligiga qilgan rasmiy taşrifidan söng ikkala mamlakat urtasidagi munosabatlar yangi poğonaga kötarildi. Taşrif davomida Özbekiston taşqi iqtisodiy faoliyat milliy banki b-n B.ning «Jeneral» banki örtasida kredit bitami imzolandi. UzR Prezidenta b-n Belgiya boş vaziri örtasida imzolangan qöşma siyosiy Deklaratsiyada ikkala davlat örtasidagi özaro manfaatli hamkorlik uçun xuquqiy iyegiz yaratildi. Özbekiston b-n B. qirolligi urtasidagi muzoqaralar yakunida ikkiyoqlama soliq tölamaslik va daromad hamda sarmoyalarga soliq tulaşdan boş tortişning oldini oliş töğrisida konvensiya, şuningdek havo yöli töfisida bitim imzolandi. Mana şular natijasida ikki mamlakat örtasida iqtisodiy munosabatlar rivojlana boşladi. Toşkentda B. uç firmasining vakolatxonalari oçildi. B.lik tadbirkorlar b-n birgalikda tuzilgan «Vita», «Assekan LTD», «Sellyuloza interprayz» qöşma korxonalari binokorlik materiallari, xalq iste'mol mollari i.ç., qişloqxöjalikxom aşyosini kayta işlaş b-n şuğullanmoqda. 1996 y.dan ikki mamlakat urtasidagi tovar aylanmasi kupaya boşladi. Özbekiston b-n B. örtasida töqimaçilik sanoati, q.x., quriliş, sayyohlik, bank tarmoği. yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaş kabi sohalarda hamkorlik qiliş istiqbollari oçilmoqda.
1994 y.da Özbekiston delegatsiyasi (uning tarkibida viloyatlar va tumanlarning hokimlari bor edi) B.da böldi. Taşrif çoğida yengil sanoat sohasida B.ning yuksak texnika va texnologiyaga ega bölgan yirik firmalari b-n hamkorlik örnatiş masalalari muhokama qilindi va aniq tadbirlar kelişib olindi. 1997 y. may oyida B. un-ti huzuridagi Yevropa siyosati in-tining direktori Lyuvyen Kstlin Melfli'Toşkentga kelganida UzR Adliya vazirligida mamlakatimiz huquqiy ta'lim muassasalarining faoliyatini yaxşilaş maqsadida Yevropadagi bir qança mamlakatlar hukuqşunos olimlari b-n hamkorlik qiliş haqida kslişib olindi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕЛЬГИЯ, Бельгия Қироллиги (фламандча KoninKrijk Belgie. франц. Royaume de Belgique) — Ғарбий Европадаги давлат. Шим. денгиз соҳилида жойлашган. Маъмурий жиҳатдан 3 регионга, регионлар вилоят (провинция) ларга, вилоятлар коммуналарга бўлинган. Майд. 30,528 мингкм2. Аҳолиси 10 млн. 113 минг киши (1996). Пойтахти — Брюссель ш.
Давлат тузуми. Б. — конституциявий монархия. Амалдаги конституция 1831 й.да қабул қилинган ва ўша пайтдан бери бир неча бор (охирги марта 1993 й.) тузатишлар киритилган. Давлат бошлиғи — қирол, унинг ҳокимияти чекланган. Қонун чиқарувчи ҳокимиятни қирол ва парламент амалга оширади. Икки палатали парламент 4 й. муддатга сайланади. Вакиллар палатаси 150 депутатдан ва сенат 72 аъзодан иборат. Ижрочи ҳокимиятни қирол ва у томонидан тайинланадиган ҳамда парламентга ҳисобот берадиган ҳукумат (вазирлар кенгаши) амалга оширади, унга бош вазир бошчилик қилади.
Табиати. Б. худудининг кўпчилик кисми паеттекисликдан иборат бўлиб, шим.ғарбдан жан.шарққа томон кутарила боради. Энг баланд нуқтаси — Ботранж чўқкиси (694 м). Соҳил яқинидаги қум уюмлари ва дамбалар серҳосил экинзорларни денгнз сувидан ҳимоя қилади. Фойдали қазилмалари: тошкўмир, қурилиш материаллари, жумладан мармар, кам миқдорда темир ва полиметалл рудалар, сурма. Иқлими — мўътадил, денгиз иқлими. Янв. да ўртача тра 3°, 4°, июлда 18°, 19°. Йиллик ёғин миқдори 700 — 1500 мм. Йирик дарёлари: Маас. Шельда. Изер; улар бир-бири б-н каналлар орқали туташтирилган. Тупроғи шим.да асосаи қўнғир ўрмон; жанубда подзол ва қўнғир. Б. майд. ининг 18,7% га яқини ўрмон, кўпроқ дуб ва бук дарахтлари б-н қопланган. Арденн тоғларида миллий боғ бор. Ёввойи ҳайвонлардан буғу. тўнғиз, ўрмон мушуги, ўрмон сувсари, товушқон ва б. яшайди. Олмахон, дала сичқони каби кемирувчилар, қирговул, каклик, ўрмон лойхўраги каби овланадиган қушлар бор.
Аҳолиси миллий таркиби жиҳатидан 2 асосий гуруҳга: фламандлар (58%) ва валлонлар (32.5%)га бўлинади. Б.да 1 млн.га яқин ажнабийлар — итальянлар, испанлар, французлар, греклар, голландлар, марокашликлар, турклар ва б.лар ҳам бор. Аҳолининг 96,5% шаҳарларда яшайди. Расмий тили — француз, нидерланд ва немис тили. Диндорларнинг аксарияти католиклар. Йирик шаҳарлари: Брюссель, Антверпен, Льеж, Рент, Шарлеруа.
Тарихи. Қадим замонларда Б.да белгларнинг кельт қабиласи яшаган (мамлакат номи шундап келиб чиққан). Мил. ав. 57 й.да Юлий Цезарь мамлакатни босиб олиб, Рим империяси таркибига қўшган. 3-а.да Б.га германларнинг франк ва фриз қабилалари бостириб келдилар. Франклар белгларнинг бир қисмини қириб ташлаб, бошқа бир қисми б-н бирикиб кстганлар. 5 — 9-а.ларда Б. Франк давлати таркибида бўлган. 843 и. Франк давлати парчаланиб кетгач, Верден шартномасига кура, Б. 2 қисмга бўлинди: ғарбий қисми Франиияга, шарқий қисми Лотарингияга қўшиб юборилди. 13 — 14-а.ларда Б. Англия б-н Франция ўртасидаги шиддатли кураш майдони бўлди. 14-а. охири ва 15-а.да Б. Бургундия герцогларининг мулкига айланди, 1477 й.дан Габсбурглар ҳукмронлигида, 1555 й.дан Испания таркибида бўлди. 1713 й. Утрехт сулҳига биноан яна Габсбурглар империяси таркибига кирди. 1789 — 90 й.лар буржуа инқилоби натижасида австрияликлар ҳукмронлиги тугатилди, 1790 й. 11 янв. да Б. Қўшма Штатлари давлати эълон қилинди, бироқ 1791 й.да Австрия яна мамлакатни қўлга олди. 1795 й.да Францияга қўшиб олинди. Наполеон I империяси тугагач, 1815 и. Б. ҳудуди Нидерландия таркибига қўшилди. 1830 й. инқилоби туфайли Б. мустақилликка эришди. 20-а. бошларида 6. юксак даражада ривожланган саноат мамлакатига айланди. 1-жаҳон уруши даврида Б.нинг бетарафлигига қарамай, Германия қўшинлари уни босиб олди. 2-жаҳон уруши йилларида эса гитлерчилар босқини азобини тортди (1940 — 44). 1944 и. сент.да Б. босқинчилардан халос бўлди. Б.— 1945 й.дан БМТ, 1949 й.дан НАТО аъзоси (1967 й.дан Б.да НАТО қароргоҳи жойлашган). ЎзР б-н дипломатия муносабатларини 1992 й. мартда ўрнатган. Миллий байрамлари: 21 июль — Қирол Леопольд I нинг Конституциям содиқлиги ҳақида қасамёд қилган купи (1831) ва 15 ноябрь — Қирол сулоласи купи (1866).
Асосий сиёсий партиялари ва касаба уюшмалари. Христиан халқ партияси, 1969 й.да тузилган; Соииалистик партия, 1978 й.да ташкил этилган; «Агалев» — фламанд экологлари партияси, 1982 й.да тузилган; Франкофонлар демократик партияси, 1964 й.да ташкил этилган. Христиан касаба уюшмалар конфедерацияси, 1912 й.да тузилган; Бельгия умуммеҳнат федерацияси, 1945 й.да тузилган.
Хўжалиги. Б. дунёдаги энг ривожланган мамлакатлар гуруҳига киради. Саноатида маҳсулотнинг техникавий даражаси юксаклиги жаҳон бозорида унинг рақобатбардошлигини таъминлайди. Саноатда янги технологияларни жорий этишга, экспортни рағбатлантиришга, кичик ва ўрта корхоналарни қўллабқувватлашга, хорижий сармояни жалб этишга алоҳида эътибор берилади. Металлсозлик, машинасозлик, айниқса автомобилсозлик (йилига 1 млн.дан ортиқ автомобиль ишлаб чиқарилади), кимё, электротехника, электрон, бинокорлик материаллари, тўқимачилик, озиқ-овқат, ёгочсозлик, заргарлик (олмос қирралаш) энг ривожланган саноат тармоқларидир.
Қишлоқ хўжалигида меҳнатга лаёқатли аҳолининг атиги 3% шугулланади (ҳар бир деҳқон 80 кишини боқади). Ўрта ва майда фермер хўжаликлари (90 мингта) қ.х.нинг асосини ташкил этади, бир хўжаликнинг ўртача ер майдони — 15 га. Етакчи тармоқ — чорвачилик, у бутун қ.х. маҳсулотининг 70% ини беради. Асосий қ.х. экинлари — буғдой, арпа, сабзавот. Кўпчилик маҳсулот турлари бўйича қ.х. ишлаб чиқариши ички эҳтиёжни 1,5 — 2 баробар ортиғи б-н таъминлайди. Етиштирилган сабзавотнинг 80% и четга чиқарилади; ромен салати дунёнинг 40 мамлакатига сотилади. Четга чиқариладиган қ.х. маҳсулотлари ичида ғалла ва мева асосий ўринни олади. Картошка, қанд лавлаги ва б. ҳам етиштирилади.
Транспорти. Б. муҳим савдо ва алоқа йуллари чорраҳасида жойлашган. У т. й. (3479 км) ва автомобиль йўллари (14421 км) тармогининг зичлиги жиҳатидан дунёда биринчи ўринда туради. 1,7 минг локомотив, 1,8 минг йўловчи ташийдиган ва 27,3 минг юк вагони. 3,87 млн. енгил ва 343 минг юк автомобили бор. Б. ҳудудидан 1500 км узунликдаги икки дарё — Маас ва Лис оқиб ўтади, уларнинг ярмисида кемалар қатнайди. Денгиз савдо флотида 69 кема бор. Асосий портлари: Антверпен (дунёда тўртинчи, Европада иккинчи ўринда туради, йиллик айланмаси 95 млн. тонна), БрюггеЗебрюгге, Гент, Остенде. Ички сув йўлларининг уз.~ 1515 км. «Сабена» миллий авиакомпанияси 70 дан кўпроқ халқаро авиайўналишга хизмат қилади. Брюссель яқинидаги «Завентем» аэропорти тўрт қигьадаги деярли барча мамлакатлар пойтахтлари б-н боғланган.
Четга автомобиль, тўқимачилик, озиқ-овқат, кимё, металлургия саноати маҳсулотлари, дори-дармон, қора ва рангли металлар, қимматбаҳо тошлар, асосан бриллиант чиқарилади. Четдан асосан минерал маҳсулотлар, нефть, руда, пахта толаси, жун келтирилади. Ташқи савдодаги асосий мижозлари — Германия, Франция, Нидерландия, Буюк Британия. Пул бирлиги — Б. франки.
Маорифи, илмий ва маданиймаърнфий муассасалари. 1988 й.дан маориф соҳаси Б. федерацияси субъектлари бўлмиш Жамоалар ихтиёрига ўтказилди. 18 ёшгача бўлган болалар учун таълим мажбурий ва бепул. Давлат ва муниципал мактабларидан ташқари кўпгина католик ва хусусий дунёвий мактаблар ҳам ишлаб турибди. Олий ўқув юртларида ўқиш пулли. Б.да 8 унт бор. Энг йирик унтлар: Антверпен, Брюссель, Льеж, Гент унтлари. Шунингдск, бир неча унт марказлари, интлар, олий техника мактаби ишлайди. Илмий муассасалари: Металлургия тадқиқотлари миллий маркази, Ядро тадқиқотлари маркази, Қироллик обсерваторияси, 7 академия, жумладан Бельгия қироллиги фан, адабиёт ва саньат акадсмияси. Брюсселда Миллий кутубхона. Брюссель, Гент, Льеж ва Лёвен унтларининг кутубхоналари, Антверпен ва Брюсселда қироллик нафис санъат музейлари мавжуд.
Матбуоти, радиоэшиттириши, телекўрсатуви. Б.да француз, нидерланд, немис тилларида 2.3 млн. нусхада 50 га яқин кундалик газ. ва 6 ихтисослашган молияиқтисодий нашрлар чикарилади. Йирик газ.лари: «Беланг ван Лимбург» («Лимбург манфаатлари», 1897 й.дан), «Газет ван Антверпен» («Антверпен газетаси», 1891 й.дан), «Газетт де Брюссель» («Брюссель газетаси», 1984 й.дан), «Либерте» («Озодлик», 1991 й. дан); жур.лар: «Бон суаре» («Хайрли оқшом», 1922 й.). Б. телеграф агентлиги 1920 й. ташкил этилган. Радиоэшиттириш ва тслекўрсатув француз ва нидерланд тилларида ишлайди. 2 марказий радио ва телестудиядан ташқари 10 вилоят студияси бор. Қўшни мамлакатларнинг дастурлари кабель радио ва телевидениеси орқали тарқатилади.
Адабиёти. Б. адабиёти асосан 2 тилда: француз ва фламанд тилларида ривожланиб келмоқда. Француз тилидаги адабиёт. Дастлабки ёзма ёдгорликлар 12-а.да пайдо бўлган. 14 — 15-а.ларда тарихий йилномалар, салиб юришларига бағишланган ривоят ва қўшиқлар, қаҳрамонлик достонлари, роман ва новеллалар яратилди. Уйгониш даврида гуманист Ж. Лемер де Бельж, памфлетлар муаллифи Ф. де Маркине де СентАльдегонд ва б.лар ижоди маълум (15 — 16-а.лар.). 17 — 18-а. ларда француз муҳожири Э. Брёше де ла Круа ижод этди. Б. А. де Валеф француз классицизми таъсирида асарлар яратди. 18-а.нинг ўрталарида К. Ф. де Нели, О. Б. Ренье каби адиблар адабиётга маърифатпарварлик ғояларини олиб кирдилар.
19-а. бошларида Б.да Ф. Лебруссарнинг «Бельгияликлар» (1810) поэмаси, А. ван Гассельтнинг катор шеър ва драмачари, А. Сиренинг «Дрок» (1838), «Исонинг сўнгги куни» (1838) каби тўпламлари кенг тарқалди. Реалистик тенденциялар 19-а. ўрталаридан ривожлана бошлади. Ш. де Костер, Э. Верхарн, Ж. Роденбах реализмнинг таникли намояндаларидир. Шу давр декадентлик оқими б-н боғлиқ бўлган М. Метсрлинк ижоди туш купли к руҳи б-н сугорилган. Ф. Элленс, К. Бюриньо, А. Эйгеспарс, Д. Шайнерт каби адиблар илғор гояларни тарғиб қилдилар. Гитлерчилар босиб олган даврда шоирлардан Р. Блик (концлагерда ҳалок бўлган), Ж. Варен, Ш. Муас, Д. Шайнерт, И. Гассель фашизмга қарши, ватанпарварлик руҳида шеърлар ёздилар. 50 — 60-й.лардаги бир катор асарларда 2-жаҳон уруши воқеалари тасвирланди (Д. Жиллес, Д. Шайнерт романлари ва б. асарлар).
Фламанд тилидаги адабиёт. Фольклор, афсоналар, тарихий ривоятлардагина сақланиб қолган фламанд адабиёти (18-а. бошларигача фламанд адабиёти нидерланд адабиётининг бир қисми эди) 19-а.нипг 40-й.ларида шоир Я. Ф. Виллемс бошчилигидаги миллим демократик ҳаракат матнжасида қайтадаи тикланди. Бу даврда ижтимоий мавзуда ромам яратиш ғаракати авж олди (Ф. ван Керкховен. Р. Сиидерс, А. Бергман кабилар). К. Бейссе («Зўравоннинг қонуни». 1893; «Памел оиласи», 1903). С. Стрёвелс («Аастодаги ҳаёт ва улнм». 1926; «Яитье Вердуур», 1944) фламанд деҳқонлари ҳаётини ҳаққопий акс эттирдилар. 19-а. охнри — 20-а. бошларида декадентлик оқими пайдо булди. Унинг намояндалари: X. Тейрлинк, Ф. Тиммерманс, К. ван де Вустейне, В. Мунс кабилар. 2-жаҳон урушидан сўнг бир гуруҳ ёзувчилар тинчлик ва демократия учун курашдилар. П. ван Акен «Ўликларгина қутулиб қола оладилар» (1947) асарида фашизмнинг кирдикорларини фош этди. Г. Валсхап «Конгодаги қўзғолоп» (1953) романида мустамлакачилик сиёсатини, М. Гейсен «Дўстим қотил» (1958) новелласи ва б. асарларида америкача ҳаётни тасвирладилар. Шоир Б. Брат, адиблардан Л. П. Бон, М Дейзе ижоди тинчлик ва ижтимоий ҳақиқат учун кураш ғоялари б-н суғорилган.
Меъморлиги. Б. ҳудудида ўрта асрлар меъморий ёдгорликлари сақланган. 11 — 12-а.ларда роман (Льеж ва Турндаги черковлар, Фландрия графларининг Гентдаги қўрғонлари), 13 — 14-а. ларда готика услуби (Гент, Брюссель ва Аитверпендаги соборлар) ривожланди. 15-а. охири — 16-а. бошларида дунёвий рухдаги меъморлик қарор топди (Брюссель, Кортрейк, Гент, Лёвен ратушалари). Уйғониш даврша Б. меъморлик санъати марказларидан бирига айланди. 18-а. барокко анъаналари қисман сакданса ҳам (В. О. Янсенс, П. Й. Верхаген) унга Франция ва Австрия орқали классицизм принциплари таъсир этди (меъморлар: Я. П. Баурсхейдт, Л. Б. Девез; ҳайкалтарошлар Л. Дельво, Ж. Л. Годшарль, рассом А. Лснс ва б.). 19-а.да Б.нинг миллим меъморлиги шаклланди. 19-а. охирида Б. меъморликдаги «модерн» услубининг ватани бўлиб қолди. 20-а. бошларидаги меъморлар ҳашамдорликдан воз кечнб, қулай ва оқилона ечимларни изладилар. 2-жаҳон урушидан кейин саноат ва жамоат бинолари, маъмурий иморатлар, янги уй-жойлар замоиавий талабларга мослаб қурилди (X. ван Кёйк, Р. Брам, Л. Стейнсн ва б. меъморлар).
Тасвнрий санъати. Б.да 11 — 12-а. ларда амалий безак санъати (бронза қуймалар, заргарлик), 13 — 14-а. ларда деворий рассомлик, дастгоҳ санъати, ҳайкалтарошлик ва миниатюра ривожланди. 16-а.да дастгоҳ рассомлиги кенг ёйилди (Я. ван Эйк, П. Брейгель). 17 а.да Б.да мустақил рассомлик мактаби вужудга келди ва 18-а.гача у фламанд мактаби деб аталди. Унинг энг атокли намояндалари: П. П. Рубенс, А. ван Дейк, Я. Йордане, Ф. Снейдерс, Д. Тенирс ва б. 19-а.дапортретчиФ. Ж. Навез, манзарачи Т. Фурмуа, график ва рангтасвирчи Ф. Ропс, Ж. Ензор, ҳайкалтарош К. Менье ва б. 20-а.да Б.да А. Саверейс, Р. Магрит, К. Псрмеке, Ф. Мазерель, П. Полюс каби рассомлар ижод қилдилар. Амалий безак санъати: ёғоч ўймакорлиги ва мискарлик, каштачилик ва ш.к. ривожланган.
Мусиқаси. Француз, фламанд, нидерланд халкларининг миллим мусиқа анъаналари заминида шаклланган. Нидерланд мактабининг 15 — 16-а.лардаги бельгиялик йирик намояндалари Я. 06рехт, А. Вилларт, Жоскен Депре, Орландо Лассо кўп овозли диний ва дунёвий асарларнинг эиг яхши намуналарини яратиб, Европа композиторлари ижодига таъсир кўрсатишган. 17-а.га кслиб Б. мусиқаси ўз пешқадамлигини йўқотди. 1700 й.да Брюсселда асос солинган «Де ла Монне» театрида 18-а. бошлпридан Ж. Б. Люлли, А. Дстуш сингари француз композиторларининг опера ва балетлари, 18-а. охиридан Б. композиторларининг опералари қўйилди. 1830 й.да мустақил Б. давлати барпо бўлгач, Б. мусиқасининг миллий хусусияти кўринди. Фламанд шохобчасинмнг Антверпен мактаби ташкил топди. Уни опера, кантата ва симфония муаллифи П. Бенуа бошқарди. 19-а.да Ш. Берио, А. Вьётан, Э. Изаи каби скрипкачикомпозиторлар майдонга чикдилар. Б.да композиторлардан Ж. Абсиль, Р. Дефоссе, Ф. Кинс, дирижёрлардан Ф. Андре, Д. Дефо, скрипкачилардан А. Грюмьо, К. ван Нестелар машҳур. Брюссель, Антверпен, Гентда опера театрлари, Брюссель, Льеж, Гент, Антверпен, Мопеда консерваториялар, Брюсселда концерт жамиятлари, симфоник оркестрлар, Монсда мусиқашунослик ин-ти бор.
Театри. Б. ҳудудида театр маданияти ўрта асрларда вужудга келган. 13 — 15-а. ларда литургия, моралите ва мистерия (диний мазмундаги ва насиҳатгўйлик) драмалари саҳнага қўйиларди. 1650 и. Брюсселда ёгоч театр қурилди, у>гда хорижий труппалар томоша кўрсатишарди. «Де ла Монне» театри опералардан ташқари драмаларни ҳам саҳналаштирди. 1782 й.да қурилган ва кейинчалик «Дю Парк» деб аталган театр цирк томошаларини ва 1870 й.дан драматик спектаклларни намойиш қилди. 19-а.нинг 30-й.ларидан Б. драматургияси ривожлана бошлади. Гент, Антверпен ва б. шаҳарларда театрлар очилди. 1880 — 1900 й.ларда Б. театрларига Ш. Ван Лерберг, М. Метерлинк, Ж. Роденбах, М. Дютерм каби драматурглар катта таъсир кўрсатдилар. 20-а.нинг биринчи ярмида Б. театрларида Г. ван Зип, Ш. Спаак, Ф. Кроммеллинк, X. Тейрлинк, Г. Мартене каби драматургларлинг асарлари қўйилди. Б.да «Дю Парк», «Де Галери», «Ле Ридо», «Де ла Бурс», «Қироллик миллий театри», «Нидерландия камер театри» каби театрлар ишлайди. Қироллик консерваторияси ҳузурида драматик санъат мактаби бор.
Киноси. 1908 й.да Харревелда биринчи киностудия ташкил қилимди. 1919 й. «Бельгия кинокомпанияси». 1922 и. «Бельгия фильм» киностудияси вужудга келди. 20-й.ларда чет эл реж.лари бошчилигида 20 га яқин фильм ишлаб чиқарилди. Б. киносининг «Балиқчи қушлар гаванда жон берадилар» (постановкачи реж.лар Р. Ксйперс, И. Михилс, Р. Верхаверт, 1955), «Поезд соат сайин жўнайди» (реж. А. Каван, 1962). «Видолашув» (реж. Р. Верхаверт, 1966), «Изҳори дил» (1968, реж. Э. Дежелен), «Бредаги учрашув» (1971, реж. А. Дсльво) каби фильмлари диққатга сазовор. Б.нинг ҳужжатли ва илмийоммабоп фильмлари бадиий пухталиги б-н ажралиб туради.
Ўзбекистон — Б. муносабатлари. 1993 и. Б. пойтахти Брюссель ш.да УзР элчихонаси очилгач, иккала мамлакат уртасидаги расмий муносабатлар амалий асосга ўтказилди. 1996 й. июнда Б. делегацияси Ўзбекистонда бўлди. Делегация аъзоларининг Ўзбекистон раҳбарлари б-н учрашувлари вақтида савдоиқтисодий алоқаларни ривожлантириш масалалари муҳокама қилинди. Ўзбекистон ва Б. ишбилармонлари вакилларининг бизнес семинари ҳам бўлиб ўтди. ЎзР Президенти И. А. Каримовнинг 1996 й. 12—14 пояб. да Б. қироллигига қилган расмий ташрифидан сўнг иккала мамлакат уртасидаги муносабатлар янги поғонага кўтарилди. Ташриф давомида Ўзбекистон ташқи иқтисодий фаолият миллий банки б-н Б.нинг «Женерал» банки ўртасида кредит битами имзоланди. УзР Президента б-н Бельгия бош вазири ўртасида имзоланган қўшма сиёсий Декларацияда иккала давлат ўртасидаги ўзаро манфаатли ҳамкорлик учун хуқуқий иегиз яратилди. Ўзбекистон б-н Б. қироллиги уртасидаги музоқаралар якунида иккиёқлама солиқ тўламаслик ва даромад ҳамда сармояларга солиқ тулашдан бош тортишнинг олдини олиш тўғрисида конвенция, шунингдек ҳаво йўли тўфисида битим имзоланди. Мана шулар натижасида икки мамлакат ўртасида иқтисодий муносабатлар ривожлана бошлади. Тошкентда Б. уч фирмасининг ваколатхоналари очилди. Б.лик тадбиркорлар б-н биргаликда тузилган «Вита», «Ассекан ЛТД», «Целлюлоза интерпрайз» қўшма корхоналари бинокорлик материаллари, халқ истеъмол моллари и.ч., қишлоқхўжаликхом ашёсини кайта ишлаш б-н шуғулланмоқда. 1996 й.дан икки мамлакат уртасидаги товар айланмаси купая бошлади. Ўзбекистон б-н Б. ўртасида тўқимачилик саноати, қ.х., қурилиш, сайёҳлик, банк тармоғи. юқори малакали мутахассислар тайёрлаш каби соҳаларда ҳамкорлик қилиш истиқболлари очилмоқда.
1994 й.да Ўзбекистон делегацияси (унинг таркибида вилоятлар ва туманларнинг ҳокимлари бор эди) Б.да бўлди. Ташриф чоғида енгил саноат соҳасида Б.нинг юксак техника ва технологияга эга бўлган йирик фирмалари б-н ҳамкорлик ўрнатиш масалалари муҳокама қилинди ва аниқ тадбирлар келишиб олинди. 1997 й. май ойида Б. ун-ти ҳузуридаги Европа сиёсати ин-тининг директори Лювьен Кстлин МелфлиъТошкентга келганида УзР Адлия вазирлигида мамлакатимиз ҳуқуқий таълим муассасаларининг фаолиятини яхшилаш мақсадида Европадаги бир қанча мамлакатлар ҳукуқшунос олимлари б-н ҳамкорлик қилиш ҳақида кслишиб олинди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.