Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Belinskiy Vissarion Grigoryeviç

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 211-b. — ziyouz.com

    Belinskiy Vissarion Grigoryeviç [(1811.30.5(11.6), Sveaborg 1848.26.5 (7.6), Peterburg)] — rus munaqkidi, publitsist, faylasuf. Oilasi Penza gubernyasining Çembar (hoz. Belinskiy) ş.ga köçib kelgan (1816). Çembar uyezd bilim yurtida (1822 — 24), Penza gimnaziyasida (1825 — 28) öqidi (ammo tugatmadi). Moskva untining til va adabiyot bölimiga uqişga kiradi (1829). Un-t adabiy tögaragida qatnaşgani, krepostnoylikka qarşi yozilgan «Dmitriy Kalinin» romantik dramasi uçun öqişdan haydaladi (1832). 1834 y.da «Molva» gaz.da B.ning «Adabiy xayolot» degan dastlabki falsafa va estetikaga doir maqolasi bosilib çikdi. Şundan keyin B.ning tanqid va publitsistika sohasidagi samarali faoliyati boşlandi. «Teleskop» (1833 — 36), «Moskovskiy nablyudatel» (1838 — 39), söngra Peterburgda çiqadigan «Oteçestvennöye zapiski» (1839 — 46), «Sovremennik» (1847 48) jur.larida işladi. 1839 48 y.larda B. fiqolari ma'rifatçilikdan inqilobiy demokratiyaga («Tanqid haqidagi söz», 1842; «Parij sirlari», 1844). F. Şelling va G. Gegel ruhidagi idealizmdan Feyerbax materializmiga («Borodino jangi yilligi», 1839; «Mensel — Gyotening tanqidçisi» 1840; «Aqllilik balosi», 1840) tomon özgardi. B. rus adabiyotidagi reaçistik oqimning rahnamosiga aylandi. San'at hodisasini aniq tarixiy nuqtai nazardan taxlil qilişga asoslangan estetika va adabiy tanqid qoidalarini işlab çiqdi. Natural maktab tamoyillarini belgilab berdi. «Sof san'atoga, realistik ruhdagi adabiyotga zid oqimga qarşi kuraşdi.

    As: Polnoye sobraniye soçineniy |t. 1 — 13J, M. L., 1953 59; Maqolalar, T., 1948; Tanlangan asarlar, T., 1955.

    Ad.: Polyakov M., Vissarion Belinskiy, Liçnost — idem — epoxa, M., I960; Gulyayev N. A., Belinskiy i sovremennost, M., 1964.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БЕЛИНСКИЙ Виссарион Григорьевич [(1811.30.5(11.6), Свеаборг 1848.26.5 (7.6), Петербург)] — рус мунақкиди, публицист, файласуф. Оиласи Пенза губернясининг Чембар (ҳоз. Белинский) ш.га кўчиб келган (1816). Чембар уезд билим юртида (1822 — 24), Пенза гимназиясида (1825 — 28) ўқиди (аммо тугатмади). Москва унтининг тил ва адабиёт бўлимига уқишга киради (1829). Ун-т адабий тўгарагида қатнашгани, крепостнойликка қарши ёзилган «Дмитрий Калинин» романтик драмаси учун ўқишдан ҳайдалади (1832). 1834 й.да «Молва» газ.да Б.нинг «Адабий хаёлот» деган дастлабки фалсафа ва эстетикага доир мақоласи босилиб чикди. Шундан кейин Б.нинг танқид ва публицистика соҳасидаги самарали фаолияти бошланди. «Телескоп» (1833 — 36), «Московский наблюдатель» (1838 — 39), сўнгра Петербургда чиқадиган «Отечественнўе записки» (1839 — 46), «Современник» (1847 48) жур.ларида ишлади. 1839 48 й.ларда Б. фиқолари маърифатчиликдан инқилобий демократияга («Танқид ҳақидаги сўз», 1842; «Париж сирлари», 1844). Ф. Шеллинг ва Г. Гегель руҳидаги идеализмдан Фейербах материализмига («Бородино жанги йиллиги», 1839; «Менцель — Гётенинг танқидчиси» 1840; «Ақллилик балоси», 1840) томон ўзгарди. Б. рус адабиётидаги реачистик оқимнинг раҳнамосига айланди. Санъат ҳодисасини аниқ тарихий нуқтаи назардан тахлил қилишга асосланган эстетика ва адабий танқид қоидаларини ишлаб чиқди. Натурал мактаб тамойилларини белгилаб берди. «Соф санъатога, реалистик руҳдаги адабиётга зид оқимга қарши курашди.

    Ас: Полное собрание сочинений |т. 1 — 13J, М. Л., 1953 59; Мақолалар, Т., 1948; Танланган асарлар, Т., 1955.

    Ад.: Поляков М., Виссарион Белинский, Личность — идем — эпоха, М., I960; Гуляев Н. А., Белинский и современность, М., 1964.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.