Bentos
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 245-b. — ziyouz.com
Bentos (yun. benthos — çuqurlik) — dengiz va çuçuk suv havzalari tubidagi balçikda va uning ustida yaşaydigan organizmlar. B. ösimliklar (fitobentos) va hayvonlar (zoobentos) B.ga ajratiladi. Zoobentos öz navbatida loyqada yaşaydigan hayvonlar — infauna (köp tuklilar. ikki pallali mollyuskalar, exiuridlar, sipunkulidlar, ayrim ignaterililar va b.)ga, loyqa ustida örmalab yuruvçilar — onfauna (köp tuklilar, mollyuskalar, ignaterililar, qisqiçbaqasimonlar), substratga yopişib yaşovçilar — epifauna (ğovak tanlilar, gidroidlar, aktiniyalar. Korallar, mşankalar, dengiz yopgoqçalari, ayrim ikkipallalilar). suv tubi yaqinida suzib yuradigan, ba'zan suv tubiga tuşib turaşgan nsktobentos (krevetkalar. mizidlar, ayrim goloturiyalar, suv tubi baliklari va b.)ga ajratiladi. Tanasining ölçami böyiça B. makrobentos (5 — 10 mm va undan yirikroq organpzmlar), meyobentos (0.5 mm dan 10 mm gaça) va mikrobeitosga (0.5 mm dan kiçik) bölinadi. Dengizning sayoz qismida fitobentos asosan makrofitlar (suv ötlari)dan, çuqur qismida esa hayvonlar va bakteriyalardan iborat. Dengizlarda B. biomassasi çuqurlik ortişi b-n kamayib boradi. Dengiz tubining 8% ni taşkil etadigan sohil böyi suvlari (çuq. 200 m gaça) biomassasiga dengiz biomassasining 60%, aksinça suv tubining 3Ğ4 qismiga teng bölgan abissal qismiga 10% biomassa töğri keladi. Okean B. yalpi biomassasi 10— 12 mlrd. t ga teng. Çuçuk suvlarda B. son va turlar jihatidan nisbatan xilmaxil bölmaydi. Zoobentos tarkibiga har xil umurtqasiz hayvonlar. fitobentosga suv ötlari va gulli ösimliklar kiradi. B. köpçilik baliklar va b. hayvonlar uçun oziq hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕНТОС (юн. benthos — чуқурлик) — денгиз ва чучук сув ҳавзалари тубидаги балчикда ва унинг устида яшайдиган организмлар. Б. ўсимликлар (фитобентос) ва ҳайвонлар (зообентос) Б.га ажратилади. Зообентос ўз навбатида лойқада яшайдиган ҳайвонлар — инфауна (кўп туклилар. икки паллали моллюскалар, эхиуридлар, сипункулидлар, айрим игнатерилилар ва б.)га, лойқа устида ўрмалаб юрувчилар — онфауна (кўп туклилар, моллюскалар, игнатерилилар, қисқичбақасимонлар), субстратга ёпишиб яшовчилар — эпифауна (ғовак танлилар, гидроидлар, актиниялар. Кораллар, мшанкалар, денгиз ёпгоқчалари, айрим иккипаллалилар). сув туби яқинида сузиб юрадиган, баъзан сув тубига тушиб турашган нсктобентос (креветкалар. мизидлар, айрим голотуриялар, сув туби баликлари ва б.)га ажратилади. Танасининг ўлчами бўйича Б. макробентос (5 — 10 мм ва ундан йирикроқ органпзмлар), мейобентос (0.5 мм дан 10 мм гача) ва микробеитосга (0.5 мм дан кичик) бўлинади. Денгизнинг саёз қисмида фитобентос асосан макрофитлар (сув ўтлари)дан, чуқур қисмида эса ҳайвонлар ва бактериялардан иборат. Денгизларда Б. биомассаси чуқурлик ортиши б-н камайиб боради. Денгиз тубининг 8% ни ташкил этадиган соҳил бўйи сувлари (чуқ. 200 м гача) биомассасига денгиз биомассасининг 60%, аксинча сув тубининг 3Ғ4 қисмига тенг бўлган абиссал қисмига 10% биомасса тўғри келади. Океан Б. ялпи биомассаси 10— 12 млрд. т га тенг. Чучук сувларда Б. сон ва турлар жиҳатидан нисбатан хилмахил бўлмайди. Зообентос таркибига ҳар хил умуртқасиз ҳайвонлар. фитобентосга сув ўтлари ва гулли ўсимликлар киради. Б. кўпчилик баликлар ва б. ҳайвонлар учун озиқ ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.