Berdaq

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248–249-b. — ziyouz.com

Berdaq (taxallusi; asl ismi Berdimurod Qarğaboy öğli) (1827— Möynoq tumani—1900)—şoir, qoraqalpoq adabiyoti asosçisi. Avval ovul maktabida, söng madrasada tahsil körgan. Alişer Navoiy, Fuzuliy, Maxtumquli va qoraqalpoq şoiri Kunxöja asarlarini çukur mutolaa qilgan, ulardan örgangan. U tarixni va xalk, ogzaki ijodini yaxşi bilgan. B.ning lirik şe'rlarida, dostonlarida qoraqalpoq xalqining 18— 19-a. lardagi ijtimoiy hasti öz ifodasini topgan. U öz davri voqealariga, ijtimoiy munosabatlarga zukko şoir sifatida baho beradi. Asarlarida tenglik, insonparvarlik, adolat va vatanparvarlik ğoyalari ilgari suriladi. B. ijodida mehnatkaş xalqning ahvoli asosiy mavzudir («Bölgan emas», «Soliq», «Bu yil», «Umrim» va b.). Şoir qaqiqat uçun, meğnatkaş ommaning baxti va kelajagi uçuy fidokor kuraşçilarni orzu qiladi («Xalq uçun», «Menga kerak» va b.). Tarixni mavzudagi «Avlodlar», «Omongeldi», «Azadosbiy», «Ernazarbiy» asarlarida şoir xalq qaxramonlaripi faxr b-n kuylaydi. B.ning «Avlodlar» asari tarixiy voqealar solnomasi bölib, qoraqalpoq xalqi b-n boşqa turkiy xalqlar hayotidagi muştarak voqealar qalamga olinadi, qabila va xalqlarning kelib çiqişi haqidagi fiqolari bayon qilinadi. B. ba'zi ta'magir ruhoniylarning kirdikorlarini foş etadi («Yaxşiroq», «Şekilli» va b.), ayollar huquqini himoya qiladi, yoşlarni vatanni sevişga, ma'rifat çöqqilarini egallaşga çaqiradi («Öğlimga», «Ahmoq bölma» va b.).

Şe'riy muşohadalari va hayotga karaşlarvda B. mehnatkaşlarning baxtiyor yaşaşini orzu qildi. B. xalqni baxtli qiliş haqida öylar ekan, Alloxdan madad söraydi («Yordam ber»), baxt haqida fikr yuritadi («Izladim»), odil podşoni orzu qiladi («Kerak»), baxtiyor yaşaydigan jamiyat qurilişiga umid qiladi. B. ijodi xalq oğzaki adabiyoti an'analariga yaqin turadi. Ijodi serqirraligi, asarlarining ğoyaviy va badiiy yuksakligi b-n qoraqolpoq adabiyoti tarixida asosiy mavqeni egallaydi. Uning köpgina asarlari özbek va b. xalqlar tillariga tarjima qilingan. Özbekiston va Qoraqalpoğistonda B. tavalludining 170 yilligi ksng nişonlandi (1998). Toşkent ş.dagi xisbonlardan biriga B. nomi berildi va byusti örnatildi. Şoir tugilgan joy — Bözatovda ham byusti örnatilgan (1998). Nukus şla B.ga haykal qöyilgan, musiq;iti drama teatri, köça va maktabga B. no.mi berilgan.

As: Tanglauli şiğarmalari, Nokis. 1956; Tanlangan şe'rlar, T., 1958; Şe'rlar, T., 1976.

Ad:. Qurbonboyev B., Berdaq va özbek adabiyoti, T., 1986.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БЕРДАҚ (тахаллуси; асл исми Бердимурод Қарғабой ўғли) (1827— Мўйноқ тумани—1900)—шоир, қорақалпоқ адабиёти асосчиси. Аввал овул мактабида, сўнг мадрасада таҳсил кўрган. Алишер Навоий, Фузулий, Махтумқули ва қорақалпоқ шоири Кунхўжа асарларини чукур мутолаа қилган, улардан ўрганган. У тарихни ва халк, огзаки ижодини яхши билган. Б.нинг лирик шеърларида, достонларида қорақалпоқ халқининг 18— 19-а. лардаги ижтимоий ҳасти ўз ифодасини топган. У ўз даври воқеаларига, ижтимоий муносабатларга зукко шоир сифатида баҳо беради. Асарларида тенглик, инсонпарварлик, адолат ва ватанпарварлик ғоялари илгари сурилади. Б. ижодида меҳнаткаш халқнинг аҳволи асосий мавзудир («Бўлган эмас», «Солиқ», «Бу йил», «Умрим» ва б.). Шоир қақиқат учун, меғнаткаш омманинг бахти ва келажаги учуй фидокор курашчиларни орзу қилади («Халқ учун», «Менга керак» ва б.). Тарихни мавзудаги «Авлодлар», «Омонгелди», «Азадосбий», «Эрназарбий» асарларида шоир халқ қахрамонларипи фахр б-н куйлайди. Б.нинг «Авлодлар» асари тарихий воқеалар солномаси бўлиб, қорақалпоқ халқи б-н бошқа туркий халқлар ҳаётидаги муштарак воқеалар қаламга олинади, қабила ва халқларнинг келиб чиқиши ҳақидаги фиқолари баён қилинади. Б. баъзи таъмагир руҳонийларнинг кирдикорларини фош этади («Яхшироқ», «Шекилли» ва б.), аёллар ҳуқуқини ҳимоя қилади, ёшларни ватанни севишга, маърифат чўққиларини эгаллашга чақиради («Ўғлимга», «Аҳмоқ бўлма» ва б.).

Шеърий мушоҳадалари ва ҳаётга карашларвда Б. меҳнаткашларнинг бахтиёр яшашини орзу қилди. Б. халқни бахтли қилиш ҳақида ўйлар экан, Аллохдан мадад сўрайди («Ёрдам бер»), бахт ҳақида фикр юритади («Изладим»), одил подшони орзу қилади («Керак»), бахтиёр яшайдиган жамият қурилишига умид қилади. Б. ижоди халқ оғзаки адабиёти анъаналарига яқин туради. Ижоди серқирралиги, асарларининг ғоявий ва бадиий юксаклиги б-н қорақолпоқ адабиёти тарихида асосий мавқени эгаллайди. Унинг кўпгина асарлари ўзбек ва б. халқлар тилларига таржима қилинган. Ўзбекистон ва Қорақалпоғистонда Б. таваллудининг 170 йиллиги кснг нишонланди (1998). Тошкент ш.даги хисбонлардан бирига Б. номи берилди ва бюсти ўрнатилди. Шоир тугилган жой — Бўзатовда ҳам бюсти ўрнатилган (1998). Нукус шла Б.га ҳайкал қўйилган, мусиқ;ити драма театри, кўча ва мактабга Б. но.ми берилган.

Ас: Танглаулы шиғармалары, Нокис. 1956; Танланган шеърлар, Т., 1958; Шеърлар, Т., 1976.

Ад:. Қурбонбоев Б., Бердақ ва ўзбек адабиёти, Т., 1986.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.