Berdaq
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Berdaq (asl ismi Berdimurod Qarğaboy öğli; 1827 — 1900) — qoraqalpoq şoiri, qoraqalpoq yozma adabiyotining asosçisi. Rusça Vikipediyaga köra, u hozirgi qoraqalpoq adabiy tilining ham boşlovçisi hisoblanadi. Şe'rlari va dostonlarida XVIII–XIX asrlardagi qoraqalpoq xalqining ijtimoiy hayoti, adolat va tenglik orzusi aks etgan.12
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Berdaq hozirgi Möynoq tumani hududida tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, şoir Orol dengizining janubiy sohilidagi Aqqala degan joyda dunyoga kelgan, otasi kambağal baliqçi bölgan. Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, Berdaq ön yoşida ota-onasidan ayrilib, amakisi qölida qiyinçilikda ulğaygan, bolaligida mol boqqan.
Berdaq avval ovul maktabida, keyin madrasada öqigan. Ammo moddiy taqçillik tufayli öqişni davom ettira olmay, baxşilik — dutor çalib, töy va bayramlarda qöşiq hamda dostonlar ijro etiş bilan kun körgan. Rusça Vikipediyaga köra, u 18–19 yoşlaridan özi şe'r yozib, ularni dutor jöryöligida kuylay boşlagan, 25 yoşlarida «Berdaq şoir» va «Berdaq baxşi» nomlari bilan tanilgan. Qoraqalpoq şoiri Kunxöja yoş Berdaqning şe'rlariga baho berib, unga yöl-yöriq körsatgan; Ajiniyoz ijodi ham unga ta'sir qilgan.
ÖzME'ga köra, Berdaq Alişer Navoiy, Fuzuliy, Maxtumquli kabi Şarq mumtoz şoirlarining asarlarini çuqur mutolaa qilgan, xalq oğzaki ijodi va tarixni yaxşi bilgan.
Ijodi
13ÖzME'ga köra, Berdaq lirikasining markazida oddiy mehnatkaş xalqning ahvoli turadi: «Bölgan emas», «Soliq», «Bu yil», «Umrim» kabi şe'rlarida el boşiga tuşgan kulfatlar tasvirlangan. «Xalq uçun», «Menga kerak» şe'rlarida u xalq baxti uçun fidoyi kuraşuvçilarni orzu qiladi. Şoir ayollar huquqini himoya qilgan, ta'magir ruhoniylarni tanqid ostiga olgan («Yaxşiroq», «Şekilli»), yoşlarni vatanni sevişga va ilm olişga undagan («Öğlimga», «Ahmoq bölma»).
Tarixiy mavzudagi «Omongeldi», «Aydosbiy», «Ernazarbiy» dostonlarida şoir xalq qahramonlarini madh etadi. «Avlodlar» («Şajara») asari qoraqalpoqlar va boşqa turkiy xalqlar tarixidagi muştarak voqealar, qabila va uruğlarning kelib çiqişi haqidagi rivoyatlar solnomasidir. Rusça Vikipediya tarixçi S. P. Tolstovning Berdaqni qoraqalpoqlarning birinçi tarixçisi deb atagan fikrini keltiradi. Inglizça Vikipediyaga köra, uning eng maşhur asarlaridan biri — «Ahmoq podşo» şe'riy asari.
ÖzME'ga köra, Berdaq ijodi xalq oğzaki adabiyoti an'analariga yaqin, şe'rlarida adolatli hukmdor va baxtli jamiyat orzusi ifodalangan.
Merosi va xotirasi
13Rusça Vikipediyaga köra, şoirning asarlari uzoq vaqt faqat qölyozma va oğzaki holda saqlangan, 1938-yildan boşlab matbuotda va alohida töplamlarda naşr etila boşlagan. ÖzME'ga köra, ularning köpi özbek va boşqa tillarga tarjima qilingan; özbek tilida «Tanlangan şe'rlar» (1958) va «Şe'rlar» (1976) kitoblari çiqqan.
1998-yilda Özbekiston va Qoraqalpoğistonda Berdaq tavalludining 170 yilligi nişonlangan. Toşkentdagi xiyobonlardan biriga uning nomi berilib, byusti örnatilgan; şoirning tuğilgan joyida ham byusti bor. Nukus şahrida Berdaqqa haykal qöyilgan, musiqali drama teatri, köça va maktab uning nomi bilan ataladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Berdaq // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3643 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABerdaq. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3643
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3643
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Бердахru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Berdakhen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 248–249-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 248–249-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.