Betaspektroskopiya

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 280-b. — ziyouz.com

Betaspektroskopiya B Ye T A S P Ye K T R O S K O P I Ya (bepektro skopiya)—yadrolarning betayemirilişi va gammanurlarning içki konversiyasi natijasida ajralib çiqqan elektron va pozitronlarning uzluksiz spektrlarini tekşiriş. Yadrolarning betaspektroskopiyasi betaspektrometrlar yordamida tekşiriladi. Radioaktiv izotoplar spektrning örtaça energiyasi b-n ifodalanadi. Betaspektrlarni tekşiriş radioaktiv yadrolarning yemiriliş sxemasini aniqlaşga yordam beradi (q. Radioaktivlik). Radioaktiv yadrolarning ﬂ va unurlanişini tajribada tadqiq etiş işlari dunyoda keng kölamda olib boriladi. Unda turli xildagi magnit Rspektrometrlar, uspektrometrlar, mos keliş qurilmalari, har xil korrelyatsiyalarni örganişga möljallangan qurilmalardan foydalanildi. Hoz. kunga kelib yadro spektroskopiyasi atom yadrosining tadqiqotlariga boglits bölgan eng muhim ilmiy yönalişlar qatoriga kirdi. U köp yillar davomida mavjud bölişiga qaramay, keyingi 30 yilni uning haqiqiy tiklaniş davri deyiş mumkin. Buning asosiy sababi yangi texnikaning yaratilişi va, ayniqsa, yadro nurlanişini qayd qiliş uslublarining takomillaşişi va atom reaktorlari hamda zarralar tezlatgiçlari sonining ortişidadir. Yadro nurlanişi spektrlarini örganiş va yadro sathlarining xossalari, energiyalari va ular örtasidagi ötişlar intensivliklari, sathlarning yaşaş vaqtlari, nurlanişning burçak va vaqt böyiça korrelyatsiyalariga oid tajriba ma'lumotlarini töplaş, yadrolarning sathlar sxemasi va yemiriliş sxemalarini tuziş, yadro satxlarining joylaşişi va xossalaridagi qonuniyatlarni nazariy tadqiq etiş, sathdar spektrlariga oid tajriba natijalari asosida yadro tuzilişi haqida ma'lumotlar oliş—bularning hammasi B.s.ning vazifalari jumlasiga kiradi.

Ad:. Solovyev V. T., Teoriya slojnix yader, M, 1971; Bekjonov R. B., Modda tuzilişi, T., 1997.

Q.: Radioaktivlik

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

Б Е Т А С П Е К Т Р О С К О П И Я (бепектро скопия)—ядроларнинг бетаемирилиши ва гамманурларнинг ички конверсияси натижасида ажралиб чиққан электрон ва позитронларнинг узлуксиз спектрларини текшириш. Ядроларнинг бетаспектроскопияси бетаспектрометрлар ёрдамида текширилади. Радиоактив изотоплар спектрнинг ўртача энергияси б-н ифодаланади. Бетаспектрларни текшириш радиоактив ядроларнинг емирилиш схемасини аниқлашга ёрдам беради (қ. Радиоактивлик). Радиоактив ядроларнинг ﬂ ва унурланишини тажрибада тадқиқ этиш ишлари дунёда кенг кўламда олиб борилади. Унда турли хилдаги магнит Рспектрометрлар, успектрометрлар, мос келиш қурилмалари, ҳар хил корреляцияларни ўрганишга мўлжалланган қурилмалардан фойдаланилди. Ҳоз. кунга келиб ядро спектроскопияси атом ядросининг тадқиқотларига боглиц бўлган энг муҳим илмий йўналишлар қаторига кирди. У кўп йиллар давомида мавжуд бўлишига қарамай, кейинги 30 йилни унинг ҳақиқий тикланиш даври дейиш мумкин. Бунинг асосий сабаби янги техниканинг яратилиши ва, айниқса, ядро нурланишини қайд қилиш услубларининг такомиллашиши ва атом реакторлари ҳамда зарралар тезлатгичлари сонининг ортишидадир. Ядро нурланиши спектрларини ўрганиш ва ядро сатҳларининг хоссалари, энергиялари ва улар ўртасидаги ўтишлар интенсивликлари, сатҳларнинг яшаш вақтлари, нурланишнинг бурчак ва вақт бўйича корреляцияларига оид тажриба маълумотларини тўплаш, ядроларнинг сатҳлар схемаси ва емирилиш схемаларини тузиш, ядро сатхларининг жойлашиши ва хоссаларидаги қонуниятларни назарий тадқиқ этиш, сатҳдар спектрларига оид тажриба натижалари асосида ядро тузилиши ҳақида маълумотлар олиш—буларнинг ҳаммаси Б.с.нинг вазифалари жумласига киради.

Ад:. Соловьев В. Т., Теория сложных ядер, М, 1971; Бекжонов Р. Б., Модда тузилиши, Т., 1997.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.