Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Betxoven Lyudvig van

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 283-b. — ziyouz.com

    Betxoven Lyudvig van Lyudvig van [1770.16 (?).12, Bonn1827.26.3, Vena] — nemis kompozitori, pianinoçi va dirijyor. Vena klassik maktabining vakili. 1792 y.da Venaga köçgan va tez orada özining erkin va ta'sirçan, yangi ijro uslubi b-n iste'dodli pianinoçi, badihaçiimprovizator sifatida tanilgan. Venada (1795—1800) yaratgan fortepiano konsertlari, 8«Patetik» fortepiano sonatasi, kvartetlari, 1simfoniyasi, «Prometeyning yaratmalari» baletidayoq B.ga xos, Buyuk Fransuz inqilobi ğoyalari ta'siri ostida şakllangan ijodiy uslubi közga taşlandi. 27 yoşidan quloği oğirlaşib, keyinçalik butunlay kar bulib qolsada, içki uquv, histuyğu b-n birtalay asarlar yaratdi, dirijyorlik qildi. B. ijodi, ayniqsa 1801—12 y.larda kamol topdi. Kahramonlik va demokratizm ruxi b-n yugrilgan 3-(«Qaxramonnoma»), 5-simfoniyalari, «Fidelio» operasi, I. Gyotening «Egmont» fojiasiga yozgan musiqasi, «Appasionata» fortepiano sonatasi, skripka va fortepiano uçun «Kreyserov» sonatasi va b. asarlari maşhur. Çuqur fojiaviylik va adolat tantanasiga işonç ruği b-n suğorilgan 9simfoniyasi B. ijodining çöqqisidir. Sönggi asarlari (28—32 fortepiano sonatalari, 12— 16 kvartetlari, bagatellar va b.)da kompozitorning yangi ifoda vositalari topişga intilişi seziladi.

    Musiqiy qahramonlik uslubini yaratgan B. simfonik musiqa tafakkuri (q. Simfonizm) kulamini nihoyatda kengaytirgan, kamerçolğu va vokal musiqasi, konsert janrlarining ğoyaviy mazmunini teranlaştirgan, mavjud musiqa şakllari va janrlarini isloh etgan.

    Ijodida turli (ingliz, venger, italyan, nemis, polyak, rus, ukrain va b.) xalq kuylarini qayta işlagan, Şarq mavzulariga murojaat qilgan (Sa'diy şe'rlariga 2 kanon va b. asarlar). B.ning 5, 7, 8, 9-simfoniyalari, fortepiano va skripka konsertlari, birtalay fortepiano va skripka sonatalari, kamer ansambl va b. asarlari ÖzRda ijro etiladi.

    Ad.: Rollan R., Jizn Betxovena, M., 1964; Alşvang A., Betxoven. Oçerk jizni i tvorçestva, 5-izd., M., 1977; Karinsev N , Betxoven (T. Mirzayev tarjimasi), T., 1939.

    Q.: Simfonizm

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БЕТХОВЕН (Beethoven) Людвиг ван [1770.16 (?).12, Бонн1827.26.3, Вена] — немис композитори, пианиночи ва дирижёр. Вена классик мактабининг вакили. 1792 й.да Венага кўчган ва тез орада ўзининг эркин ва таъсирчан, янги ижро услуби б-н истеъдодли пианиночи, бадиҳачиимпровизатор сифатида танилган. Венада (1795—1800) яратган фортепиано концертлари, 8«Патетик» фортепиано сонатаси, квартетлари, 1симфонияси, «Прометейнинг яратмалари» балетидаёқ Б.га хос, Буюк Француз инқилоби ғоялари таъсири остида шаклланган ижодий услуби кўзга ташланди. 27 ёшидан қулоғи оғирлашиб, кейинчалик бутунлай кар булиб қолсада, ички уқув, ҳистуйғу б-н бирталай асарлар яратди, дирижёрлик қилди. Б. ижоди, айниқса 1801—12 й.ларда камол топди. Каҳрамонлик ва демократизм рухи б-н йугрилган 3-(«Қахрамоннома»), 5-симфониялари, «Фиделио» операси, И. Гётенинг «Эгмонт» фожиасига ёзган мусиқаси, «Аппасионата» фортепиано сонатаси, скрипка ва фортепиано учун «Крейцеров» сонатаси ва б. асарлари машҳур. Чуқур фожиавийлик ва адолат тантанасига ишонч руғи б-н суғорилган 9симфонияси Б. ижодининг чўққисидир. Сўнгги асарлари (28—32 фортепиано сонаталари, 12— 16 квартетлари, багателлар ва б.)да композиторнинг янги ифода воситалари топишга интилиши сезилади.

    Мусиқий қаҳрамонлик услубини яратган Б. симфоник мусиқа тафаккури (қ. Симфонизм) куламини ниҳоятда кенгайтирган, камерчолғу ва вокал мусиқаси, концерт жанрларининг ғоявий мазмунини теранлаштирган, мавжуд мусиқа шакллари ва жанрларини ислоҳ этган.

    Ижодида турли (инглиз, венгер, итальян, немис, поляк, рус, украин ва б.) халқ куйларини қайта ишлаган, Шарқ мавзуларига мурожаат қилган (Саъдий шеърларига 2 канон ва б. асарлар). Б.нинг 5, 7, 8, 9-симфониялари, фортепиано ва скрипка концертлари, бирталай фортепиано ва скрипка сонаталари, камер ансамбль ва б. асарлари ЎзРда ижро этилади.

    Ад.: Роллан Р., Жизнь Бетховена, М., 1964; Альшванг А., Бетховен. Очерк жизни и творчества, 5-изд., М., 1977; Каринцев Н , Бетховен (Т. Мирзаев таржимаси), Т., 1939.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.