Binkat

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 322–323-b. — ziyouz.com

Binkat — Şoş (Çoç) tarixiy viloyatining markaziy şaqri (9 — 12-a.lar). Xarobasi hoz. Toşkentiiit eski şahar qismidagi binolar ostida saqlangan. 10-a. tarixiy ma'dumotlariga köra, B.ning uzunligi ham, kengligi ham 1 farsaxdan bölib, köhandiz (ark), şahriston (madina), içki (rabodi doxil) va taşqi (rabodi xorij) rabodlardan taşkil topgan. Arkning mudofaa devori, 2 darvozasi bölib, ulardan biri şahristonga, ikkinçisi içki rabodga olib çiqqan. Arkda örda, zindon va jome masjidi joylaşgan. Şahristonning ham alohida devori va 3 darvozasi bölgan. Bu yerda hunarmandlar ustaxonalari va savdo dökonlari joylaşgan. Içki rabodning ayrim ma'lumotlarga köra 8 ta, yana boşqa ma'lumotlarga qaraganda, 10 ta darvozasi bölib, unda asosan bozorlar joylaşgan. Taşqi rabodda 7 ta darvoza bölib, paxsa, guvala va xom ğiştdan qurilgan uy-joylar joylaşgan. B. obodonligi va bahavoligi b-n şarkda şuxrat qozongan. Şahardan köplab suv tarmoklari ötgan, köçalariga toş yotqizilgan. Taşqi rabodda boğ va tokzorlar köp bölgan.

B. Toşkent arxeologiyaekspeditsiyasi(V. A. Bulatova, L. L. Rtveladze, D. P. Varxotova, M. I. Filanoviç) tomonidan örganilgan; şaharning taxm. plansxemasi işlab çiqilgan. Tadqiq etilgan madaniy qatlamlar asosida şahar çegarasi belgilapdi. Şahriston va ark taxm. hoz. Zarqaynar, Navoiy köçalari, Çorsu va Eski Juva maydonlari hamda şu yerdagi bozor b-n çegaradoş Gulbozor tepaligini egallagan. Ark Registon va Jangob (Janggoh) ariqlari oraliğida joylaşgan. Topilgan turli uyrözğor buyumlari, ayniqsa nozik did b-n işlangan bejirim sirlangan sopol idişlar B. kulollarining yuksak mahoratga ega bölganliklarini körsatadi. Tarixiy manbalar (Makdisiy va b.ning asarlari)da ham B. kulolçilik mahsulotlarining «tengi yöq»ligi haqida qayd etilgan. Şahriston hududidan 11 — 12-a.larga oid bir neça kulolçilik xumdonlarining qoldiqlari topildi. Rabodlar hududida kulolçilik, temirçilik, şişasozlik ustaxonalari va ğişt xumdonlari bölganligi aniklandi. B. Şoş viloyatining madaniy, savdohunarmandçilik markazi bölganligini qadimda şahar atrofida joylaşgan qişloqlar hududida olib borilgan arxeologik qazişlar ham tasdiqladi. Topilmalar har bir qişloq aholisi alohida kasb b-n şuğullanganligini körsatdi. B. 10 — 11-a.lardan Toşkent nomini olgan.

Ld..Mukminova R. G., Özbekistonning örta asr şaharlari tarixidan lavhalar, T., 1973; Burya kov Yu. F., Toşkent vohasining qadimiy karvon yöllari, T., 1978; Muhammadjonov A., Qadimgi Toşkent, T., 1988.

Abdulahad Muhammadjanov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БИНКАТ — Шош (Чоч) тарихий вилоятининг марказий шақри (9 — 12-а.лар). Харобаси ҳоз. Тошкентииит эски шаҳар қисмидаги бинолар остида сақланган. 10-а. тарихий маъдумотларига кўра, Б.нинг узунлиги ҳам, кенглиги ҳам 1 фарсахдан бўлиб, кўҳандиз (арк), шаҳристон (мадина), ички (рабоди дохил) ва ташқи (рабоди хориж) рабодлардан ташкил топган. Аркнинг мудофаа девори, 2 дарвозаси бўлиб, улардан бири шаҳристонга, иккинчиси ички рабодга олиб чиққан. Аркда ўрда, зиндон ва жоме масжиди жойлашган. Шаҳристоннинг ҳам алоҳида девори ва 3 дарвозаси бўлган. Бу ерда ҳунармандлар устахоналари ва савдо дўконлари жойлашган. Ички рабоднинг айрим маълумотларга кўра 8 та, яна бошқа маълумотларга қараганда, 10 та дарвозаси бўлиб, унда асосан бозорлар жойлашган. Ташқи рабодда 7 та дарвоза бўлиб, пахса, гувала ва хом ғиштдан қурилган уй-жойлар жойлашган. Б. ободонлиги ва баҳаволиги б-н шаркда шухрат қозонган. Шаҳардан кўплаб сув тармоклари ўтган, кўчаларига тош ётқизилган. Ташқи рабодда боғ ва токзорлар кўп бўлган.

Б. Тошкент археологияэкспедицияси(В. А. Булатова, Л. Л. Ртвеладзе, Д. П. Вархотова, М. И. Филанович) томонидан ўрганилган; шаҳарнинг тахм. плансхемаси ишлаб чиқилган. Тадқиқ этилган маданий қатламлар асосида шаҳар чегараси белгилапди. Шаҳристон ва арк тахм. ҳоз. Зарқайнар, Навоий кўчалари, Чорсу ва Эски Жува майдонлари ҳамда шу ердаги бозор б-н чегарадош Гулбозор тепалигини эгаллаган. Арк Регистон ва Жангоб (Жанггоҳ) ариқлари оралиғида жойлашган. Топилган турли уйрўзғор буюмлари, айниқса нозик дид б-н ишланган бежирим сирланган сопол идишлар Б. кулолларининг юксак маҳоратга эга бўлганликларини кўрсатади. Тарихий манбалар (Макдисий ва б.нинг асарлари)да ҳам Б. кулолчилик маҳсулотларининг «тенги йўқ»лиги ҳақида қайд этилган. Шаҳристон ҳудудидан 11 — 12-а.ларга оид бир неча кулолчилик хумдонларининг қолдиқлари топилди. Рабодлар ҳудудида кулолчилик, темирчилик, шишасозлик устахоналари ва ғишт хумдонлари бўлганлиги аникланди. Б. Шош вилоятининг маданий, савдоҳунармандчилик маркази бўлганлигини қадимда шаҳар атрофида жойлашган қишлоқлар ҳудудида олиб борилган археологик қазишлар ҳам тасдиқлади. Топилмалар ҳар бир қишлоқ аҳолиси алоҳида касб б-н шуғулланганлигини кўрсатди. Б. 10 — 11-а.лардан Тошкент номини олган.

Лд..Мукминова Р. Г., Ўзбекистоннинг ўрта аср шаҳарлари тарихидан лавҳалар, Т., 1973; Буря ков Ю. Ф., Тошкент воҳасининг қадимий карвон йўллари, Т., 1978; Муҳаммаджонов А., Қадимги Тошкент, Т., 1988.

Абдулаҳад Муҳаммаджанов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.