Binkat
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Binkat (Binket) — 9–12-asrlarda Şoş (Çoç) tarixiy viloyatining markazi bölgan örta asr şahri. Uning xarobalari hozirgi Toşkentning eski şahar qismida, zamonaviy binolar ostida saqlangan. ÖzME'ga köra, Binkat 10–11-asrlardan boşlab Toşkent nomi bilan ham atala boşlagan. Rusça Vikipediyaga köra, şahar eng gullagan davrini 10–11-asrlarda, Somoniylar davlati tarkibidagi Çoç viloyatining poytaxti bölgan paytda başdan keçirgan.1
Şahar tuzilişi
1310-asr manbalariga köra, Binkatning uzunligi ham, eni ham bir farsaxga teng bölgan; Rusça Vikipediya buni taxminan 6–7 km deb izohlaydi. Şahar arkdan (köhandiz), şahristondan (madina), içki va taşqi rabodlardan iborat edi. Arkning mudofaa devorida ikki darvoza bölib, biri şahristonga, ikkinçisi içki rabodga oçilgan. Ark içida hukmdor saroyi va zindon, uning yonida jome masjidi joylaşgan.
Şahriston ham devor bilan öralgan, uç darvozasi bölgan. ÖzME'ga köra, bu yerda hunarmandlar ustaxonalari va savdo rastalari joylaşgan; Rusça Vikipediya şahriston maydonini qariyb 15 gektar deb baholaydi. Asosiy bozorlar içki rabodda edi: manbalarda uning darvozalari soni sakkizta yoki önta deb körsatiladi. Taşqi rabod yetti darvozali bölib, u yerda paxsa, guvala va xom ğiştdan qurilgan uylar, köplab boğ va uzumzorlar bölgan.
ÖzME'ga köra, Binkat obodligi va havosining yoqimliligi bilan Şarqda dong taratgan. Şahar köçalari toş bilan qoplangan, mahallalardan köplab ariqlar oqib ötgan.
Arxeologik tadqiqotlar
13Şahar xarobalarini Toşkent arxeologiya ekspeditsiyasi (V. A. Bulatova, L. L. Rtveladze, D. P. Varxotova, M. I. Filanoviç) örganib, uning taxminiy reja-sxemasini tuzgan. ÖzME'ga köra, şahriston va ark hozirgi Zarqaynar va Navoiy köçalari, Çorsu va Eski Juva maydonlari hamda Gulbozor tepaligi örnida joylaşgan; ark Registon va Jangob ariqlari orasida bölgan.
Qazişmalarda topilgan uy-rözğor buyumlari, ayniqsa nafis sirlangan sopol idişlar mahalliy kulollarning yuksak mahoratidan dalolat beradi. Arab geografi Maqdisiy ham Binkat sopol buyumlarining tengsizligini yozgan. Şahristondan 11–12-asrlarga oid kulolçilik xumdonlarining qoldiqlari topilgan, rabodlarda esa kulolçilik, temirçilik va şişasozlik ustaxonalari hamda ğişt pişiriş xumdonlari aniqlangan.
Şahar atrofidagi qadimgi qişloqlarda ötkazilgan qazişmalar Binkat Şoşning madaniy, savdo va hunarmandçilik markazi bölganini tasdiqlagan. ÖzME'ga köra, topilmalar har bir qişloq aholisi muayyan bir kasb bilan şuğullanganini körsatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Binkat // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3627 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABinkat. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3627
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3627
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Бинкетru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 322–323-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 322–323-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.