Biologik drenaj
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 336-b. — ziyouz.com
Biologik drenaj BIOLOGIK DRENAJ, tabiiy drenaj —ortiqça yer osti suvlariii tabiiy ösimlik qoplami—daraxtzorlar, örmon mintaqalari, ekinlar yordamida çiqarib taşlaş. B. d. tuproqşaroitini yaxşilaşga, zaxini krçirişga xizmat qiladi, yer osti suvlari sathini pasaytiradi (q. Transpiratsiya). Barglari orqali köp suv buğlatiş qobiliyatiga ega bölgan tol, terak, qayrağoç kabi daraxtlar va beda singari q. x. ekinlari B. d. vazifasini bajaradi. Maye, vegetatsiya davrida bir tup tol va terak 20—100 m3 gaça suv buğlatadi, suğoriladigan maydonning 1,5% ni qoplagan daraxtzor drenaj çikaradigan tuzlarning 15% ni olib çiqadi. Beda (yoşi, ziçligi, sizot suvlari sathining çuqurligi, tuproqning granulometrik tarkibi va b. şaroitlarga qarab) 4—20 m3/ga suv sarflaydi. Bu miqdorning 78% gaça qismi yer osti suvlari hissasiga töğri keladi. Yoz faslida, ösimliklar suvni köplab sarflaydigan davrda bedazorlardagi yer osti suvlari sathi ekinzor dalalaridagiga nisbatan 50—70 sm çuqurroqda böladi. Özbekistonning çöl va yarim çöl zonalarida özlaştirilgan yerlarning meliorativ holatini yaxşilaşda terak, tol, jiyda, çinor, oq akatsiya va b.dan keng foydalaniladi.
Q.: Transpiratsiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИОЛОГИК ДРЕНАЖ, табиий дренаж —ортиқча ер ости сувлариии табиий ўсимлик қоплами—дарахтзорлар, ўрмон минтақалари, экинлар ёрдамида чиқариб ташлаш. Б. д. тупроқшароитини яхшилашга, захини крчиришга хизмат қилади, ер ости сувлари сатҳини пасайтиради (қ. Транспирация). Барглари орқали кўп сув буғлатиш қобилиятига эга бўлган тол, терак, қайрағоч каби дарахтлар ва беда сингари қ. х. экинлари Б. д. вазифасини бажаради. Мае, вегетация даврида бир туп тол ва терак 20—100 м3 гача сув буғлатади, суғориладиган майдоннинг 1,5% ни қоплаган дарахтзор дренаж чикарадиган тузларнинг 15% ни олиб чиқади. Беда (ёши, зичлиги, сизот сувлари сатҳининг чуқурлиги, тупроқнинг гранулометрик таркиби ва б. шароитларга қараб) 4—20 м3/га сув сарфлайди. Бу миқдорнинг 78% гача қисми ер ости сувлари ҳиссасига тўғри келади. Ёз фаслида, ўсимликлар сувни кўплаб сарфлайдиган даврда бедазорлардаги ер ости сувлари сатҳи экинзор далаларидагига нисбатан 50—70 см чуқурроқда бўлади. Ўзбекистоннинг чўл ва ярим чўл зоналарида ўзлаштирилган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашда терак, тол, жийда, чинор, оқ акация ва б.дан кенг фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.