Boqirğoniy Sulaymon

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 605-b. — ziyouz.com

Boqirğoniy Sulaymon (? Xorazm viloyati Xazorasp tumani Boqirğon qişloği — 1186) — tasavvufning yirik namoyandasi, şoir. Ahmad Yassaviy tariqatining davomçisi. Hayoti haqidagi ma'lumotlar turli rivoyatlar b-n aralaşib ketgan. Xalq orasida «Hakim ota» nomi b-n ham maşhur. Yassaviyga murid (şogird) bölgan, öz iqtidori va şe'riy iste'dodi b-n pirining e'tiborini qozongan. B. S ustozining tariqati qoidalarini yanada çuqurlaştirib keng xalq ommasiga yetkazgan. Yassaviyona sodda, ravon uslubda ijod qilgan. Öz asarlarida islomni, şariat va tariqat qoidalarini tarğib qilgan, kişilarni u dunyoni öylab yaşaşga, Allohning karamidan bahramand bölişga da'vat etgan. B. S. ma'rifatni Allohni taniş, uning nazariga tuşiş, deydi. Oliy muhabbatni Allohga bölgan muhabbat, deb tuşuntiradi. U tariqat yölini komil insonni tarbiyalaş yöli, jannatga eltuvçi yöl, deb biladi. B. S öz ögitlarida davriga xos ijtimoiy tengsizlik, adolatsizlik va b. illatlar uçun javobgar şaxslarni u dunyo azoblari dahşatini eslatiş b-n tarbiyalaşga ham intiladi. Insofsiz va imonsiz amaldorlar, nopok işlar b-n şuğullanuvçi, xaromxör, nodon va johillar hamda bosqinçi, talonçilarni foş etadi. B. S şe'rlari «Boqirğon kitobi» nomi b-n maşhur. Uning «Bibi Maryam kitobi», «Oxir zamon kitobi» kabi dostonlari ham bor. Bularda tasavvuf töğrisida öz fiqolarini bayon etadi.

B. S. turkiy şe'riyatning boşlovçilaridandir. Şe'rlari tatar, boşqird va b. turkiy xalklar orasida keng tarqalgan, «Boqirğoniy kitobi» 19—20-a. boşlarida Qozonda 3 marta naşr etilgan.

As: Boqirğon kitobi, T., 1991.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БОҚИРҒОНИЙ СУЛАЙМОН (? Хоразм вилояти Хазорасп тумани Боқирғон қишлоғи — 1186) — тасаввуфнинг йирик намояндаси, шоир. Аҳмад Яссавий тариқатининг давомчиси. Ҳаёти ҳақидаги маълумотлар турли ривоятлар б-н аралашиб кетган. Халқ орасида «Ҳаким ота» номи б-н ҳам машҳур. Яссавийга мурид (шогирд) бўлган, ўз иқтидори ва шеърий истеъдоди б-н пирининг эътиборини қозонган. Б. С устозининг тариқати қоидаларини янада чуқурлаштириб кенг халқ оммасига етказган. Яссавийона содда, равон услубда ижод қилган. Ўз асарларида исломни, шариат ва тариқат қоидаларини тарғиб қилган, кишиларни у дунёни ўйлаб яшашга, Аллоҳнинг карамидан баҳраманд бўлишга даъват этган. Б. С. маърифатни Аллоҳни таниш, унинг назарига тушиш, дейди. Олий муҳаббатни Аллоҳга бўлган муҳаббат, деб тушунтиради. У тариқат йўлини комил инсонни тарбиялаш йўли, жаннатга элтувчи йўл, деб билади. Б. С ўз ўгитларида даврига хос ижтимоий тенгсизлик, адолатсизлик ва б. иллатлар учун жавобгар шахсларни у дунё азоблари даҳшатини эслатиш б-н тарбиялашга ҳам интилади. Инсофсиз ва имонсиз амалдорлар, нопок ишлар б-н шуғулланувчи, харомхўр, нодон ва жоҳиллар ҳамда босқинчи, талончиларни фош этади. Б. С шеърлари «Боқирғон китоби» номи б-н машҳур. Унинг «Биби Марям китоби», «Охир замон китоби» каби достонлари ҳам бор. Буларда тасаввуф тўғрисида ўз фиқоларини баён этади.

Б. С. туркий шеъриятнинг бошловчиларидандир. Шеърлари татар, бошқирд ва б. туркий халклар орасида кенг тарқалган, «Боқирғоний китоби» 19—20-а. бошларида Қозонда 3 марта нашр этилган.

Ас: Боқирғон китоби, Т., 1991.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.