Boş suv oliş inşooti
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 581-b. — ziyouz.com
Boş suv oliş inşooti — daryodan kanallarga töğonsiz suv oliş joyida quriladigan inşoot. B.s. o. i. örnini belgilaşda asosan daryoning qirğoq şaroiti hisobga olinadi (daryo qirğoğining tuproq tarkibi, yemiriliş xususiyatlari toşqin vaktida daryo suvining kötariliş sathi va b.). Agar daryo qirğoği suv oliş joyida yemirilmaydigan mustahkam bölsa, u holda B. s. o. i. bevosita daryo qirğoğiga yaqin joyda quriladi (1tip). Lekin köpgina hollarda Örta Osiyo şaroitida daryolar qirğoği yuviladigan bölganligi uçun B. s. o. i. qirğokdan ma'lum masofa narida quriladi (2tip). Amudaryodan suv oladigan Toşsoqa, Qizketgan kanallari B. s. o. i.lari 1tipdagi, AmuBuxoro, Qiliçniyozboy kanallari B. s. o. i.lari 2tipga misol böla oladi. B. s. o. i. tarkibida daryodan kanalga olinadigan suv sarfini boşqariş imkonini beradigan suv ötkazuvçi oraliqlar, şlyuzli boşqariladigan oraliqlar barpo etiladi. B. s. o. i. kanallarga iloji boriça loyqa kirişining oldini oliş uçun ham xizmat qiladi, şuningdek ba'zi B. s. o. i. şlyuzlar orqali daryodan kanallarga suzuvçi kema va zemlesoslarni ötkaza oladi (yana q. Suv oliş inşootlari).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОШ СУВ ОЛИШ ИНШООТИ — дарёдан каналларга тўғонсиз сув олиш жойида қуриладиган иншоот. Б.с. о. и. ўрнини белгилашда асосан дарёнинг қирғоқ шароити ҳисобга олинади (дарё қирғоғининг тупроқ таркиби, емирилиш хусусиятлари тошқин вактида дарё сувининг кўтарилиш сатҳи ва б.). Агар дарё қирғоғи сув олиш жойида емирилмайдиган мустаҳкам бўлса, у ҳолда Б. с. о. и. бевосита дарё қирғоғига яқин жойда қурилади (1тип). Лекин кўпгина ҳолларда Ўрта Осиё шароитида дарёлар қирғоғи ювиладиган бўлганлиги учун Б. с. о. и. қирғокдан маълум масофа нарида қурилади (2тип). Амударёдан сув оладиган Тошсоқа, Қизкетган каналлари Б. с. о. и.лари 1типдаги, АмуБухоро, Қиличниёзбой каналлари Б. с. о. и.лари 2типга мисол бўла олади. Б. с. о. и. таркибида дарёдан каналга олинадиган сув сарфини бошқариш имконини берадиган сув ўтказувчи оралиқлар, шлюзли бошқариладиган оралиқлар барпо этилади. Б. с. о. и. каналларга иложи борича лойқа киришининг олдини олиш учун ҳам хизмат қилади, шунингдек баъзи Б. с. о. и. шлюзлар орқали дарёдан каналларга сузувчи кема ва землесосларни ўтказа олади (яна қ. Сув олиш иншоотлари).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.