Boşqaruv işlarini avtomatlaştiriş

Boşqaruv işlarini avtomatlaştiriş — korxonalar, idoralar, hududiy birlaşmalar, şahar xöjaligi, tarmoq va taşkilotlar faoliyatini boşqariş masalalarini hal qilişda matematik usullar, avtomatik qurilmalar va hisoblaş texnikasi vositalarini qöllaş.

Har xil axborot jarayonlarini avtomatlaştiriş imkoniyati B.i.a. tizimini yaratişda asosiy ilmiytexnik asos hisoblanadi. Işlab çiqilgan texnik vositalar evaziga boşqarişdagi axborot jarayonlari texnologiyasini butunlay özgartiriş mumkin. Boşqaça aytganda, i.ç. va xöjalik faoliyatidagi holatni aks ettiruvçi ma'lumotlarning tezkorligi va işonçliligini ta'minlaş, ma'lumotlarni qayd qilişni sodda holatga keltiriş, zarur xabarlarni izlaş va guruhlaş, ularning tezligini oşiriş, axborot saqlaşni mukammallaş, hisobotlar tayyorlaşda kişi mehnatini kamaytiriş, xöjalik böğinlari orasidagi özaro boğlaniş va axborot oqimi sifatini kötariş, ikkinçi darajali ma'lumotlardan xoli bölib, böğinlararo axborot oqimini tartibga soliş, boşqariş uçun olingan ma'lumotlarni saralab, murakkab tahlil işlarini bajariş, başoratlaş, maqbullaş, rejalaştiriş va taşkillaş masalalarini hal qiliş. Bundam tizimlarni barpo etişdan asosiy maqsad ularning texnik asosi hisoblangan EHMni yaratiş, axborot jarayonlarini avtomatlaştirişga qodir tizim ma'lumotlarini har tomonlama işlab çiqiş.

Odamning texnik vositalar b-n özaro muloqotini yengillaştiradigan ma'lumotlarni qayta işlaş qurilmalari, ayniqsa, axborotlarni qayd qiliş va aks ettiriş bosqiçidagi har xil qurilmalar B.i.a. tizimini xalq xöjaligiga joriy etişni tezlaştirişga imkon beradi.

Axborot jarayonlarini avtomatlaştiriş asosida eng mukammal matematik modellar quriş hamda maqbul rejalaştiriş, loyihalaş va boşqariş masalalarini yeçiş usullaridan foydalanişga imkon tuğiladi. Axborot jarayonlarini qulda yoki mexanik ravişda bajarişga asoslangan an'anaviy boşqariş tizimlaridan B.i.a.ning farqi şuki, bu tizimni yaratiş va foydalanişni taşkil etişning asosiy yölyöriqlari maxsus qoidalar körinişida ifodalangan böladi. Boşqaruvning ayrim bosqiçlaridagi

jarayenlarni avtomatlaştiriş va mexanizatsiyalaş masalani yeçişga doir ma'lumotlarni tayyorlaşga ketadigan mehnatni kamaytirmaydi. Bu holatda axborotni kiritiş va çiqariş, namunalar hamda dastur apparatini tayyorlaşda parallellikning buzilişi dastur va axborotni qayta işlovçi texnik vositalarni işlatişda qiyinçilik tuğdiradi. Bu qiyinçiliklar tezkor va haqiqiy ma'lumotlar asosida kelajakni uzoq muddatga başoratlaş masalasini hal qilişda, rejali topşiriqlarni tezkorlik b-n bajarişda, boşqarişda foydalaniladigan ma'lumotlarni takdim etişdagi keçikişlarga sabab böladi. B.i.a. şu jihatdan ham samaraliki, unda birinçidan hisobga oliş va boşqariş masalalari yagona majmua içida hal böladi, ikkinçidan, axborotning harakat yöli, ya'ni birlamçi axborotdan tortib to bir tizimga solingan boşqaruv ma'lumotlarigaça butunlay qamraladi. B.i.a. tizimining yagona matematik modeli, ya'ni har xil darajadagi özaro boğlangan matematik modellar majmui böladi. Bu modellar majmui asosida tizimda avtomatik ravişda maqbullaş (optimallaş) va rejalaştiriş masalasi qöyiladi va yeçiladi. Bu tizimning unumdorligiga hamma amallarning avtomatik ravişda bajarilişi evaziga erişiladi. B.i.a. boşqaruvning taşkiliyiqtisodiy tizimi turiga kiradi. B.i.a. murakkab tizim bölib, öz tarkibida tub tizimlarni mujassamlaştiradi. Bu tizim ma'lum belgilarga asoslanib ajratilgan va boşqarişning aniq maksad hamda masalalariga javob beradigan tizimning bir qismidir. Şu masalalar doirasida uni alohida tizim deb qaraş mumkin. Boşqaruv tizimining matematik ta'minoti yoki dasturlar töplami odatda ikki guruhga: taşqi va içki guruhlarga bölinadi. Birinçi guruh dasturlar töplami tizimining yuqorida sanab ötilgan ayrim vazifalarini, ya'ni parametrlarning yöl qöyilgan oraliqdan çetlaşiş hollarini hisobga oliş, i.ç. rejalarini tezkorlik b-n tekislaş kabi bir qator vazifalarni bajarişga imkon yaratadi. Içki matematik ta'minot guruhidagi dasturlar esa boşqariş tizimidagi hisoblaş majmuining işlaşini ta'minlaydi. EHMlar uçun tuzilgan dasturlar oddiy amallarni bajaruvçi buyruqlar zanjiridan taşkil topadi. Buyruklar zanjiri ixtiyoriy bölmasdan, balki masalani yeçişning biror matematik usulini amalga oşirişga möljallanadi. Bu usul köp hollarda oldindan formulalar yoki ifodalar orqali berilgan böladi. Agar matematik formulalar va mantiqiy şartlar asosida qöyilgan masalani yeçiş yuzasidan yuqorida keltirilgan şartlar bajarilsa, u holda bu ketmaketlik qöyilgan masalani yeçiş algoritmi deyiladi. Bunday algoritm jarayonni boşqaruvçi operatorga şu jarayon har xil şaroitlarda qanday qilib maqbul boşqarilişi mumkinligini körsatib beradi.