Boşqaruv işlarini avtomatlaştiriş

Boşqaruv işlarini avtomatlaştiriş — korxona, muassasa, tarmoq, hudud yoki şahar xöjaligini boşqariş masalalarini hal qilişda matematik usullar, avtomatik qurilmalar va hisoblaş texnikasidan foydalaniş. Bu yönalişda yaratiladigan tizimlar avtomatlaştirilgan boşqaruv tizimlari deb ataladi. Rusça Vikipediyaga köra, bunday tizim — apparat va dasturiy vositalar hamda xodimlardan iborat majmua bölib, işlab çiqariş, korxona yoki texnologik jarayonni boşqarişga xizmat qiladi.1

Rusça Vikipediya «avtomatlaştirilgan» söziga alohida urğu beradi: u «avtomatik» tizimdan farqli ravişda ayrim vazifalar — ayniqsa maqsad belgilaş va avtomatlaştirib bölmaydigan qarorlar — inson-operator zimmasida qolişini anglatadi. Qaror qabul qilişni qöllab-quvvatlovçi tizimlar bilan birgalikda ular boşqaruv qarorlarini asosliroq qilişning asosiy vositasi hisoblanadi.

ÖzME'ga köra, bunday tizimlarning ilmiy-texnik asosini axborot jarayonlarini avtomatlaştiriş imkoniyati taşkil etadi. Avtomatlaştiriş korxona faoliyati haqidagi ma'lumotlarni tez va işonçli yiğiş, ularni qayd etişni soddalaştiriş, kerakli xabarlarni izlab guruhlaş, axborotni saqlaş va hisobot tayyorlaşda qöl mehnatini kamaytirişga imkon beradi. Boşqaruv böğinlari örtasidagi axborot oqimi tartibga solinadi, ortiqça ma'lumotlardan tozalanadi, murakkab tahlil, başorat, rejalaştiriş va taşkil etiş masalalari esa tezroq hal qilinadi.

Rusça Vikipediya tizimlarni boşqaruv obyektiga köra farqlaydi: texnologik jarayonlarni, butun korxonani yoki tarmoqni boşqaruvçi tizimlar hamda rejali hisob-kitob, ta'minot kabi alohida funksiyalarga möljallangan tizimlar mavjud. Uning ma'lumotiga köra, bunday tizimlarning eng muhim vazifasi — mehnat unumdorligini oşiriş va rejalaştiriş usullarini takomillaştiriş orqali boşqaruv samaradorligini kötariş.

ÖzME'ga köra, avtomatlaştirilgan boşqaruvning öziga xosligi — barça hisob va boşqaruv masalalari yagona majmua içida, birlamçi ma'lumotdan tortib yakuniy boşqaruv xulosasigaça uzluksiz hal etilişidir. Tizim turli darajadagi özaro boğlangan matematik modellar majmuiga tayanadi va ular asosida optimallaş hamda rejalaştiriş masalalari avtomatik tarzda qöyiladi va yeçiladi.

Dasturiy ta'minot odatda ikki guruhga bölinadi. Taşqi guruh dasturlari tizimning amaliy vazifalarini — masalan, körsatkiçlarning belgilangan çegaradan çiqişini nazorat qiliş yoki işlab çiqariş rejalarini tezkor muvofiqlaştirişni — bajaradi. Içki guruh dasturlari esa hisoblaş majmuining öz işini ta'minlaydi. Har bir dastur masalani yeçişning muayyan matematik usuliga asoslangan buyruqlar ketma-ketligidan iborat; bunday ketma-ketlik algoritm deb ataladi. ÖzME qayd etişiça, algoritm operatorga jarayonni turli şaroitlarda qanday qilib eng maqbul tarzda boşqariş mumkinligini körsatib beradi.

Avtomatlaştirilgan tizimlar inson bilan texnika örtasidagi muloqotni yengillaştiruvçi qurilmalar — ma'lumot kiritiş va aks ettiriş vositalari rivojlangani sari keng tarqalgan. Ular boşqaruvçining ijodiy vazifalarini saqlab qolgan holda, takrorlanuvçi hisob işlarini maşinaga yuklaş imkonini beradi.