Boyazid I
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 601–602-b. — ziyouz.com
Boyazid I Yildirim (13591403) usmonlilar sulolasita mansub Turkiya sultoni (1389—1402), sulton Murodxon I (1359—89) ning tönğiç öğli, sulton Örxon (1326—59) ning nabirasi. Otasi Kosovo jangida halok bölgaç, 30 yoşida taxtga ötirgan. B. otabobolari siyosatini davom ettirib, tez orada Dunay böyi davlatlarini öziga böysundirdi. Söng, Vizantiya imperatori Ioann b-n uning öğli Andronik örtasidagi ixtilofdan foydalanib, Andronikka harbiy yordam körsatdida, uni Vizantiya taxtiga ötqazdi, Ioanni esa zindonga taşladi. Ammo, ikki yildan söng (1394) Andronikni taxtdan tuşirib, Ioanni yana taxtiga ötqazib qöydi. Şunday qilib, B. Vizantiyani butunlay öziga qaram qilib oldi. Keyin, B. 1395—96 y.larda Bolgariya, Makedoniya, Fessaliyani fath etdi, Gretsiyaga bostirib kirib Argos ş.ni butunlay vayron qildi, Bolqon arxipelagidagi orollarga çopqun qilib, Moreya va Vengriyaga tahdid sola boşladi. Şunda Bogemiya va Vengriya qiroli Sigizmund I (1368—1437) turli mamlakatlardan katta qöşin töplab B.ga qarşi yuriş qildi, ammo 1396 y. 28 sent.da Nikopol ş. yonida (Dunay böyida)gi jangda tormor keltirildi (q. Salib yurişlari). Jangdan söng, B. asir olingan 3 ming kişini qatl ettirdi. B. bu yirik ğalaba tufayli Bosniya, Vengriyani ham qölga kiritib, Bolqon ya.o.da öz mavqeini mustahkamlab oldi. Biroq, ketmaket qozongan ğalabalaridan kibrlanib ketgan B. Anqara jangiaa Amir Temur tomonidan butunlay tormor etilib, özi asir olindi va köp ötmay vafot etdi.
Q.: Salib yurişlari
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЯЗИД I Йилдирим (13591403) усмонлилар сулоласита мансуб Туркия султони (1389—1402), султон Муродхон I (1359—89) нинг тўнғич ўғли, султон Ўрхон (1326—59) нинг набираси. Отаси Косово жангида ҳалок бўлгач, 30 ёшида тахтга ўтирган. Б. отабоболари сиёсатини давом эттириб, тез орада Дунай бўйи давлатларини ўзига бўйсундирди. Сўнг, Византия императори Иоанн б-н унинг ўғли Андроник ўртасидаги ихтилофдан фойдаланиб, Андроникка ҳарбий ёрдам кўрсатдида, уни Византия тахтига ўтқазди, Иоанни эса зиндонга ташлади. Аммо, икки йилдан сўнг (1394) Андроникни тахтдан тушириб, Иоанни яна тахтига ўтқазиб қўйди. Шундай қилиб, Б. Византияни бутунлай ўзига қарам қилиб олди. Кейин, Б. 1395—96 й.ларда Болгария, Македония, Фессалияни фатҳ этди, Грецияга бостириб кириб Аргос ш.ни бутунлай вайрон қилди, Болқон архипелагидаги оролларга чопқун қилиб, Морея ва Венгрияга таҳдид сола бошлади. Шунда Богемия ва Венгрия қироли Сигизмунд I (1368—1437) турли мамлакатлардан катта қўшин тўплаб Б.га қарши юриш қилди, аммо 1396 й. 28 сент.да Никополь ш. ёнида (Дунай бўйида)ги жангда тормор келтирилди (қ. Салиб юришлари). Жангдан сўнг, Б. асир олинган 3 минг кишини қатл эттирди. Б. бу йирик ғалаба туфайли Босния, Венгрияни ҳам қўлга киритиб, Болқон я.о.да ўз мавқеини мустаҳкамлаб олди. Бироқ, кетмакет қозонган ғалабаларидан кибрланиб кетган Б. Анқара жангиаа Амир Темур томонидан бутунлай тормор этилиб, ўзи асир олинди ва кўп ўтмай вафот этди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.