Böz
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 844-b. — ziyouz.com
Böz BÖZ, karbos — böş pişitilgan paxta ipidan sodda töqilgan mato; qalin, pişiq va tana haroratini bir xilda saqlaydigan mahalliy ipgazlama. Qadimdan qöl dastgohdarida töqilgan. Yozma manbalarda boşqa matolar qatori B. ham köp tilga olingan: «qali atlas keysang unutma bözung» (A. Yugnakiy, 11-a.). B.ning «etaklik B.», «sedrak B.», «qali B.» navlari farqlangan; musulmon Şarqida qizil B. «alkirbos» nomi b-n maşhur. 17-a.da Turkistondan Moskvaga jönatilgan matolar orasida «byaz» nomi b-n tilga olingan, qizil B. esa «kumaç» deb atalgan. 19-a. boşida buxorolik töqimaçilar Astraxon, Vyatka, Qozon gubernyalarida qurgan ustaxonalarda B. töqib sotilgan.
B. Turkistonda qölda töqilgan matolar orasida xaridorbop mato bölgani uçun mahalliy aholi orasida keng tarqalgan. Buxoroda B. sotiladigan maxsus rasta — «Bozori karbos» bölgan. B.ning oq, malla, rangin (nil böyoqqa böyalgan) xillari bor. Çitgarlar risolasida (19-a.) B.ning qora, sariq, yaşil, kulrang, binafşa, oq va b. xillari işlanişi qayd etilgan. Oq B.ning ba'zi xillari oharlangan va yaltiratib pardozlangan, ba'zilari paxmoqqa öxşaş tukli bölgan (tukli yuza öta qalin arqoq iplarga maxsus işlov berilişi natijasida hosil qilinadi). B.dan içki köylaklar va b. xil kiyimlar, kaşta tikilgan buyumlar, gul bosib bezatilgan dasturxon, çoyşablar tayyorlangan (yana q. Bözçilik).
Sayyora Mahkamova.
Q.: Bözçilik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЎЗ, карбос — бўш пишитилган пахта ипидан содда тўқилган мато; қалин, пишиқ ва тана ҳароратини бир хилда сақлайдиган маҳаллий ипгазлама. Қадимдан қўл дастгоҳдарида тўқилган. Ёзма манбаларда бошқа матолар қатори Б. ҳам кўп тилга олинган: «қали атлас кейсанг унутма бўзунг» (А. Югнакий, 11-а.). Б.нинг «этаклик Б.», «седрак Б.», «қали Б.» навлари фарқланган; мусулмон Шарқида қизил Б. «алкирбос» номи б-н машҳур. 17-а.да Туркистондан Москвага жўнатилган матолар орасида «бязь» номи б-н тилга олинган, қизил Б. эса «кумач» деб аталган. 19-а. бошида бухоролик тўқимачилар Астрахон, Вятка, Қозон губерняларида қурган устахоналарда Б. тўқиб сотилган.
Б. Туркистонда қўлда тўқилган матолар орасида харидорбоп мато бўлгани учун маҳаллий аҳоли орасида кенг тарқалган. Бухорода Б. сотиладиган махсус раста — «Бозори карбос» бўлган. Б.нинг оқ, малла, рангин (нил бўёққа бўялган) хиллари бор. Читгарлар рисоласида (19-а.) Б.нинг қора, сариқ, яшил, кулранг, бинафша, оқ ва б. хиллари ишланиши қайд этилган. Оқ Б.нинг баъзи хиллари оҳарланган ва ялтиратиб пардозланган, баъзилари пахмоққа ўхшаш тукли бўлган (тукли юза ўта қалин арқоқ ипларга махсус ишлов берилиши натижасида ҳосил қилинади). Б.дан ички кўйлаклар ва б. хил кийимлар, кашта тикилган буюмлар, гул босиб безатилган дастурхон, чойшаблар тайёрланган (яна қ. Бўзчилик).
Сайёра Маҳкамова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.