Burun

Burun — odam va umurtqali hayvonlar nafas yöllarining boşlanğiç qismi va hid biliş a'zosi. Ovoz çiqariş va sözlaşda rezonator vazifasini ötaydi (ovozni kuçaytiradi va unga ohang beradi); taşqi B., burun böşliği va B.ning yondoş böşliqlariga bölinib, yondoş böşliqlar B. böşliğiga tor teşiklar orqali oçiladi. Taşqi B. suyaktoğay skeletidan tuzilgan. Toğay töqima borligi tufayli taşqi B. egiluvçan. B. terisi bağrida yoğ bezlari bor. B. böşliği (Cavitas nasi) yupqa tösiq orqali ikki bölakka ajralgan bölib, kataklar orqali taşki muhit b-n, xoana orqali esa burunhalqum b-n tutaşadi (q. Halqum). B. böşliğining tubi qattiq tanglay suyagi hisoblanib, yuqori devori ğalvirsimon yupqa suyak plastinkadan iborat, hidlov nervining tolalari şu plastinka teşiklaridan ötib, B. böşliğiga kiradi. B. böşliği devorini hilpillovçi epiteliyli şilliq parda qoplab olgan. Uning tuklari bir maromda tebranib turadi. B. böşliğini ikkiga (öng va çapga) bölib turgan tösiqning orqa qismi suyak töqima, old qismi toğaydan iborat bölib, B. böşliğining içki devorini hosil qiladi. Bu böşliqning yon devorida uçtadan B. çiğanoği bölib, ular ostidan yuqori, örta va pastki havo yöllari ötgan. Yuqori va örta havo yölining yon devorida teşikçalar bor, B. böşliği şular orqali özining yondoş böşliqlari b-n tutaşadi. Pastki havo yölida yoşB. kanalining teşigi bölib, bundan B. böşliğiga yoş oqib tuşadi. B.ning yondoş böşliqlari tört juft: yuqori jağ, peşona, asosiy va ğalvirsimon böşliq. B. böşliği orqa tomondan halqum (yutqin)ga katta çözinçoq teşiklar — xoanalar b-n tutaşadi. B. böşliğini qoplagan şilliq pardaning yuqori qismida hidlov nervining oxirlari tarmoqlangan, qolgan qismidagi hilpillovçi epiteliy tuklari B. teşiklari tomon tebranib turadi. B. böşliği nafas oliş, muhofaza, hid biliş va rezonans funksiyalarini bajaradi. Nafasga olingan havo B. böşliğidan ötiş vaqtida çangtözon zarraçalaridan tozalanadi. B. şilimşiğidagi moddalar B. böşliğiga tuşgan mikroblarni bir qadar yuqumsizlantiradi. Sovuq havo B. yöllaridan ötayotganda isiydi va qon tomirlarga boy bölgan şilliq pardalarga tegib namlanadi. Şilliq pardadagi hid biliş nervi hujayralari turlituman hidlarni bir-biridan ajratiş imkonini beradi. B. orqali nafas olganda havo B.dan öta turib çang va mikroblardan tozalanadi, iliydi va namlanadi. B. kasalliklarini otorinolaringologiya fani örganadi.

Nosir Ahmedov.