Buxoro qal'asi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 791-b. — ziyouz.com
Buxoro qal'asi — şaharni taşqi hujumlardan saqlaş maqsadida qurilgan mudofaa devorlari (mil. 6-a. ning 2-yarmi — 16-a.). Buxoroning ilk qal'a devori 6-a. 2-yarmida Şeri Kişvar tomonidan bunyod etilgan Ark devori bölgan. Keyinçalik, 8—13-a. boşlarida şahar kengayişi natijasida qal'a devorlari bir neça bor qayta qurilgan. 1220 y. Çingizxon Buxoroni zabt etgan paytida uning mudofaa devorlarini buzib taşlagan. Abdullaxon Yadavriga kelib şahar devorlarining hoz. şakli paydo bölgan.
19-a.da şahar qal'asi devorining umumiy uz. 12 km, bal. 10 m, asosining qalinligi 5 m ni taşkil etgan. Devorning yuqori qismida kengligi 2 m ga teng ötiş joylari bölib, ulardan devor orqali mudofaa qurollari olib ötiş uçun foydalanganlar. 116 ta kiçik minoraçalar va 11 ta 2 minorali darvozadan iborat qal'a devorining ayrim yerlarida öq otiş uçun möljallangan joylar mavjud bölib, devorning yuqori qismi ötkir uçlar (dandona) dan iborat qilib yasalgan. 1920 y. sent.da qizil qöşinlarning Buxoroga bosqini (q. Buxoro bosqini) oqibatida qal'a devorlariga zarar yetkazilgan. Keyingi davrda şaharning kengayişi natijasida qal'a devorlari şaharning bir qismida saqlanib qolgan. Eski qal'a devorlari buzilib, uning örniga yangi inşootlar barpo etilgan. Hoz. kunda qal'a devorining saqlanib qolgan qismi şaharning qad. tarixidan dalolat berib turadi.
Ad.: Istoriya Buxari, T., 1976; Rempel L. I., Dalekoye i blizkoye, T., 1982; Narşaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966.
Q.: Buxoro bosqini
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУХОРО ҚАЛЪАСИ — шаҳарни ташқи ҳужумлардан сақлаш мақсадида қурилган мудофаа деворлари (мил. 6-а. нинг 2-ярми — 16-а.). Бухоронинг илк қалъа девори 6-а. 2-ярмида Шери Кишвар томонидан бунёд этилган Арк девори бўлган. Кейинчалик, 8—13-а. бошларида шаҳар кенгайиши натижасида қалъа деворлари бир неча бор қайта қурилган. 1220 й. Чингизхон Бухорони забт этган пайтида унинг мудофаа деворларини бузиб ташлаган. Абдуллахон Ядаврига келиб шаҳар деворларининг ҳоз. шакли пайдо бўлган.
19-а.да шаҳар қалъаси деворининг умумий уз. 12 км, бал. 10 м, асосининг қалинлиги 5 м ни ташкил этган. Деворнинг юқори қисмида кенглиги 2 м га тенг ўтиш жойлари бўлиб, улардан девор орқали мудофаа қуроллари олиб ўтиш учун фойдаланганлар. 116 та кичик минорачалар ва 11 та 2 минорали дарвозадан иборат қалъа деворининг айрим ерларида ўқ отиш учун мўлжалланган жойлар мавжуд бўлиб, деворнинг юқори қисми ўткир учлар (дандона) дан иборат қилиб ясалган. 1920 й. сент.да қизил қўшинларнинг Бухорога босқини (қ. Бухоро босқини) оқибатида қалъа деворларига зарар етказилган. Кейинги даврда шаҳарнинг кенгайиши натижасида қалъа деворлари шаҳарнинг бир қисмида сақланиб қолган. Эски қалъа деворлари бузилиб, унинг ўрнига янги иншоотлар барпо этилган. Ҳоз. кунда қалъа деворининг сақланиб қолган қисми шаҳарнинг қад. тарихидан далолат бериб туради.
Ад.: История Бухары, Т., 1976; Ремпель Л. И., Далекое и близкое, Т., 1982; Наршахий, Бухоро тарихи, Т., 1966.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.