Buyraktoş kasalligi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 682–683-b. — ziyouz.com
Buyraktoş kasalligi BUYRAKTOŞ KASALLIGI, nefrolitiaz — buyrak va siydik yöllarida toş (konkrement) hosil bölişi b-n keçadigan kasallik. Bir yoki ikki tomonlama böladi. Brlalarga nisbatan kattalar orasida köproquçraydi. Organizmda vitaminlar yetişmasligi, kamqonlik, oqsillar tanqisligi, me'daiçak kasalliklari, qalqonsimon bez yonidagi bezçalar faoliyatining kuçayişi, piyelonefrit, buyrakdan siydik oqimi qiyinlik b-n ötadigan boşqa kasalliklar oqibatida moddalar almaşinuvinhtt buzilişi sabab böladi. Irsiy omillarning ham ahamiyati bor. Kasallik asosida oqsil ölaksasi atrofiga siydikda qiyin eriydigan tuz kristallari yopişib, mikrolitlar hosil qilişi yotadi; ular astasekin kattalaşib, toşlarga aylanadi (mas, urat kislota tuzlaridan uratlar, kalsiy oksalatdan esa oksalat toşlari va h. k.). Toş ölçamlari kattalaşa borib, buyrak kosaçasi yoki jomiga tiqilib, siydik dimlanişi röy berganda, öziga xos klinik manzara kuzatiladi. Belning öng yoki çap tarafida qattiq sançiq paydo bölib (q. Buyrak sançigi), u jinsiy a'zolarga, sonning old yuzasiga tarqaladi. Sançiq bir neça minutdan bir neça soatgaça davom etadi. Ba'zan oğriq suyet bölib, jismoniy iş qilganda, sakraganda, transport silkitganida, toş joyidan siljib, siydik nayiga yoki qovuqqa ötganida oğriq kuçayişi va bunda mikrogematuriya makrogematuriyaga aylanişi mumkin. Bolalar serxarxaşa bölib, bezovtalanadi, qorni yoki kindik atrofini körsatib, çinqirib yiğlaydi, siydikda leykotsit va eritrotsitlar böladi. Ultratovuş (UTT) yoki rentgen tekşiruvlariga asoslanib taşhis qöyiladi. Toşning ölçami siydik nayidan çiqa oliş darajasida bölsa, uni erituvçi dorilar, giyoxdar va parhez yordamida davolanadi. Litotriptor yordamida toşni maydalab, siydik yöllaridan çiqarib yuboriş tobora köp qöllanilmoqsa. Zaruriy hollarda jarrohlik usulida toş buyrakdan olib taşlanadi.
Q.: Buyrak sançiği
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУЙРАКТОШ КАСАЛЛИГИ, нефролитиаз — буйрак ва сийдик йўлларида тош (конкремент) ҳосил бўлиши б-н кечадиган касаллик. Бир ёки икки томонлама бўлади. Брлаларга нисбатан катталар орасида кўпроқучрайди. Организмда витаминлар етишмаслиги, камқонлик, оқсиллар танқислиги, меъдаичак касалликлари, қалқонсимон без ёнидаги безчалар фаолиятининг кучайиши, пиелонефрит, буйракдан сийдик оқими қийинлик б-н ўтадиган бошқа касалликлар оқибатида моддалар алмашинувинҳтт бузилиши сабаб бўлади. Ирсий омилларнинг ҳам аҳамияти бор. Касаллик асосида оқсил ўлаксаси атрофига сийдикда қийин эрийдиган туз кристаллари ёпишиб, микролитлар ҳосил қилиши ётади; улар астасекин катталашиб, тошларга айланади (мас, урат кислота тузларидан уратлар, кальций оксалатдан эса оксалат тошлари ва ҳ. к.). Тош ўлчамлари катталаша бориб, буйрак косачаси ёки жомига тиқилиб, сийдик димланиши рўй берганда, ўзига хос клиник манзара кузатилади. Белнинг ўнг ёки чап тарафида қаттиқ санчиқ пайдо бўлиб (қ. Буйрак санчиги), у жинсий аъзоларга, соннинг олд юзасига тарқалади. Санчиқ бир неча минутдан бир неча соатгача давом этади. Баъзан оғриқ сует бўлиб, жисмоний иш қилганда, сакраганда, транспорт силкитганида, тош жойидан силжиб, сийдик найига ёки қовуққа ўтганида оғриқ кучайиши ва бунда микрогематурия макрогематурияга айланиши мумкин. Болалар серхархаша бўлиб, безовталанади, қорни ёки киндик атрофини кўрсатиб, чинқириб йиғлайди, сийдикда лейкоцит ва эритроцитлар бўлади. Ультратовуш (УТТ) ёки рентген текширувларига асосланиб ташҳис қўйилади. Тошнинг ўлчами сийдик найидан чиқа олиш даражасида бўлса, уни эритувчи дорилар, гиёхдар ва парҳез ёрдамида даволанади. Литотриптор ёрдамида тошни майдалаб, сийдик йўлларидан чиқариб юбориш тобора кўп қўлланилмоқца. Зарурий ҳолларда жарроҳлик усулида тош буйракдан олиб ташланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.