Buyuk Kir II
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 403-b. — ziyouz.com
Kir II Buyuk KIR II Buyuk, Kuruş , Kirauava-uxş (? — mil. av. 530) — qad. Eron şohi (mil. av. 558—530). Axomaniylar sulolasidan. Mil. av. 558 y. Midiyaga tobe fors qabilalari ittifoqini boşqargan va 553 y. qözğolon kötarib Midiya taxtini eğallagan (mil. av. 550) va Midiya podşolarining rasmiy unvonlarini qabul qilib, bu b-n axomaniylar sulolasiga asos solgan. Şundan söng Parfiyani, 546 y. esa Lidiya va Kiçik Osiyodagi yunon davlatlarini bosib olgan. 545—539 y.larda Dra-nğiyona, Marğiyona, Xorazm, Suğdiyona, Baqtriya, Areyya, Gedrosiya, xaumavarg saklari yaşaydigan hududni, Sattagidiya, Araxosiya va Gandxarani istilo qilgan. 539 y. K. II qöşinlari Bobiyann bosib olgan. Bobildan ğarbda, Misr çegaralarigaça joylaşgan mamlakatlar forslarga öz ixtiyorlari b-n böysunişgan. K. II Bobil, Ossuriya, Elam va Iudeya (Yahudiya)dagi ibodatxonalarni, şuningdek, Bobil ş. devorini tiklagan. Bobil şoxlari tomonidan Mesopotamiyaga zörlab köçirilgan xalqlarga K. II öz yurtlariga qaytişlariga ruxsat bergan. Bobil podşoh qarorgohlaridan biriga aylangan va K. II «Bobil podşohi, mamlakatlar şohi» unvonini olgan. 530 y. iyulida K. II Örta Osiyodagi massagetlar ustiga yuriş qilgan, birok, Tömaris rahbarlik qilgan massagetlar b-n bölgan jangda uning qöşini butkul tor-mor keltirilib, K. II halok bölgan. K. II obrazi qad. şarq va antik adabiyotda çuqur iz qoldirgan. Mas, Ksenofontnit «Kiropediya» asari önga bağişlangan.
Xalq oğzaki ijodining ba'zi namunalarida K. Pni kayoniylar sulolasiga mansub Kayxusrav b-n çalkaştiriş hollari ham uçraydi.
Ad.: Gerodot, Istoriya v devyati knigax, L., 1972.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИР II Буюк, Куруш , Кирауава-ухш (? — мил. ав. 530) — қад. Эрон шоҳи (мил. ав. 558—530). Ахоманийлар сулоласидан. Мил. ав. 558 й. Мидияга тобе форс қабилалари иттифоқини бошқарган ва 553 й. қўзғолон кўтариб Мидия тахтини эғаллаган (мил. ав. 550) ва Мидия подшоларининг расмий унвонларини қабул қилиб, бу б-н ахоманийлар сулоласига асос солган. Шундан сўнг Парфияни, 546 й. эса Лидия ва Кичик Осиёдаги юнон давлатларини босиб олган. 545—539 й.ларда Дра-нғиёна, Марғиёна, Хоразм, Суғдиёна, Бақтрия, Арейя, Гедросия, хаумаварг саклари яшайдиган ҳудудни, Саттагидия, Арахосия ва Гандхарани истило қилган. 539 й. К. II қўшинлари Бобиянн босиб олган. Бобилдан ғарбда, Миср чегараларигача жойлашган мамлакатлар форсларга ўз ихтиёрлари б-н бўйсунишган. К. II Бобил, Оссурия, Элам ва Иудея (Яҳудия)даги ибодатхоналарни, шунингдек, Бобил ш. деворини тиклаган. Бобил шохлари томонидан Месопотамияга зўрлаб кўчирилган халқларга К. II ўз юртларига қайтишларига рухсат берган. Бобил подшоҳ қароргоҳларидан бирига айланган ва К. II «Бобил подшоҳи, мамлакатлар шоҳи» унвонини олган. 530 й. июлида К. II Ўрта Осиёдаги массагетлар устига юриш қилган, бирок, Тўмарис раҳбарлик қилган массагетлар б-н бўлган жангда унинг қўшини буткул тор-мор келтирилиб, К. II ҳалок бўлган. К. II образи қад. шарқ ва антик адабиётда чуқур из қолдирган. Мас, Ксенофонтнит «Киропедия» асари ўнга бағишланган.
Халқ оғзаки ижодининг баъзи намуналарида К. Пни каёнийлар сулоласига мансуб Кайхусрав б-н чалкаштириш ҳоллари ҳам учрайди.
Ад.: Геродот, История в девяти книгах, Л., 1972.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.