Çağon
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 38-b. — ziyouz.com
Çağon — 8-a. boşlarida Xorazmda hukmronlik qilgan xorazmşoh. Poytaxt Fir (Fil) ş. (q. Kot)sa. xorazmşohning saroyi joylaşgan. Manbalarda aytilişiça, xorazmşoh Ç. öziga qarşi qözğolon kötargan xalqqa boşçilik qilgan ukasi Hurzod (Xörzod) ga qarşi kuraşiş uçun Xorazmga bostirib kirgan arablar laşkarboşisi Qutayba ibn Muslimdan harbiy yordam söraydi va öz şaharlarining oltin kalitlarini unga yuboradi (711 y.). Hurzod bu paytda öz tarafdorlari bilan Mizdahqonda turgan. Xorazmni bosib olişga 2 yilça tayyorgarlik körgan Qutayba bu ixtilofdan unumli foydalanib, Ibn alAsirning yozişiça, 712 y.da öz köşini bilan Fir ş.ga bostirib kirgan. Qutaybaga qarşi Hurzod qöşini mardlik bilan kuraşgan. Biroq Hurzod jangda asir olinib öldirilgan. Xorazmşoh Ç. Hurzod tarafdorlari va öziga qarşi çiqayotgan Hamjir hokimlariga qarşi kuraş olib boriş uçun yana Qutaybadan yordam söraydi. XorazmşohÇ. oqibatda arablar hukmronligini tan olib, ularga xiroj tölaşga majbur böladi. Xullas, Ç. hukmronligi davrida Xorazm öz mustaqilligini yöqotgan. Xorazmşoh Ç.ning qöşinlari arablarning Samarkand va b. şaharlar ustiga qilgan yurişlarida bir neça marta iştirok etganlar. Qutayba Xorazmni tark etgaç, vatanparvarlar Ç.ni xoinlikda ayblaşgan. Sarosimada qolgan Ç. — turklar, söngra Qutayba huzuriga qoçib borgan.
Ad.: Istoriya Xorezma, T., 1976.
Q.: Kot
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧАҒОН — 8-а. бошларида Хоразмда ҳукмронлик қилган хоразмшоҳ. Пойтахт Фир (Фил) ш. (қ. Кот)ца. хоразмшоҳнинг саройи жойлашган. Манбаларда айтилишича, хоразмшоҳ Ч. ўзига қарши қўзғолон кўтарган халққа бошчилик қилган укаси Ҳурзод (Хўрзод) га қарши курашиш учун Хоразмга бостириб кирган араблар лашкарбошиси Қутайба ибн Муслимдан ҳарбий ёрдам сўрайди ва ўз шаҳарларининг олтин калитларини унга юборади (711 й.). Ҳурзод бу пайтда ўз тарафдорлари билан Миздаҳқонда турган. Хоразмни босиб олишга 2 йилча тайёргарлик кўрган Қутайба бу ихтилофдан унумли фойдаланиб, Ибн алАсирнинг ёзишича, 712 й.да ўз кўшини билан Фир ш.га бостириб кирган. Қутайбага қарши Ҳурзод қўшини мардлик билан курашган. Бироқ Ҳурзод жангда асир олиниб ўлдирилган. Хоразмшоҳ Ч. Ҳурзод тарафдорлари ва ўзига қарши чиқаётган Ҳамжир ҳокимларига қарши кураш олиб бориш учун яна Қутайбадан ёрдам сўрайди. ХоразмшоҳЧ. оқибатда араблар ҳукмронлигини тан олиб, уларга хирож тўлашга мажбур бўлади. Хуллас, Ч. ҳукмронлиги даврида Хоразм ўз мустақиллигини йўқотган. Хоразмшоҳ Ч.нинг қўшинлари арабларнинг Самарканд ва б. шаҳарлар устига қилган юришларида бир неча марта иштирок этганлар. Қутайба Хоразмни тарк этгач, ватанпарварлар Ч.ни хоинликда айблашган. Саросимада қолган Ч. — турклар, сўнгра Қутайба ҳузурига қочиб борган.
Ад.: История Хорезма, Т., 1976.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.