Çala tuğiş
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 13-b. — ziyouz.com
Çala tuğiş — homiladorlik muddati tugamay (homiladorlikning 29 haftasidan 38 haftasigaça) tuğiş. Bunda homila vaqtdan avval, çala tuğiladi (q. Çala tuğilgan bola). Erkak uruğidagi nuqsonlar, tuxumhujayraning töla rivojlanmaganligi, irsiy omillar, erxotinning yaqin qarindoş bölişi, platsentanint baçadonga notöğri birikib qolişi, homilaning teskari yotişi, ayol nerv va endokrin sistemasining buzilişi (mas, tuxumdonlar, qalqonsimon bez faoliyatining buzilişi, diabet), homiladorlik toksikozlari, abort, kamqonlik, ötkir va surunkali yuqumli kasalliklar (mas, brutsellyoz, toksoplazmoz, gripp, angina, virusli gepatit va b.), şuningdek, içki jinsiy a'zolarning turli sabablar bilan yalliğlanişi, ularda ösma paydo bölişi, ayol jinsiy a'zolarining yetarli rivojlanmaganligi (infantilizm), ona bilan homila qon gruppalari va rezusfaktorning nomutanosibligi va boşqalar Ç.t. ga sabab böladi. Asabiyruhiy va jismoniy şikastlanişlar, oğir iş şaroiti, oiladagi notinçlik va b. noqulay ta'sirotlar vaqtdan avval tuğişga olib keladi. Buyrak, jigar, yuraktomir, nerv kasalliklari bilan oğrigan ayollarda ham Ç.t. kuzatiladi. Bunda ona bilan homila örtasidagi qon aylanişi buziladi, homilaning kislorod bilan ta'minlanişi yomonlaşadi va bu vaqtdan avval tuğişga olib keladi. Ç.t. aksariyat juda yoş yoki yoşi 35 dan oşib birinçi marta tuğayotgan ayollarda uçraydi. Davo Ç.t.ga sabab bölgan asosiy kasallikka qarab belgilanadi. Ç.t. ehgimoli bölgan ayol homilador bölguniça hamda homiladorlik davrida davolanişi lozim. Oldini oliş Ç.t. sabablarini öz vaktida aniqlaş va uni davolaş çoratadbirlaridan iborat.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧАЛА ТУҒИШ — ҳомиладорлик муддати тугамай (ҳомиладорликнинг 29 ҳафтасидан 38 ҳафтасигача) туғиш. Бунда ҳомила вақтдан аввал, чала туғилади (қ. Чала туғилган бола). Эркак уруғидаги нуқсонлар, тухумҳужайранинг тўла ривожланмаганлиги, ирсий омиллар, эрхотиннинг яқин қариндош бўлиши, плацентанинт бачадонга нотўғри бирикиб қолиши, ҳомиланинг тескари ётиши, аёл нерв ва эндокрин системасининг бузилиши (маc, тухумдонлар, қалқонсимон без фаолиятининг бузилиши, диабет), ҳомиладорлик токсикозлари, аборт, камқонлик, ўткир ва сурункали юқумли касалликлар (маc, бруцеллёз, токсоплазмоз, грипп, ангина, вирусли гепатит ва б.), шунингдек, ички жинсий аъзоларнинг турли сабаблар билан яллиғланиши, уларда ўсма пайдо бўлиши, аёл жинсий аъзоларининг етарли ривожланмаганлиги (инфантилизм), она билан ҳомила қон группалари ва резусфакторнинг номутаносиблиги ва бошқалар Ч.т. га сабаб бўлади. Асабийруҳий ва жисмоний шикастланишлар, оғир иш шароити, оиладаги нотинчлик ва б. ноқулай таъсиротлар вақтдан аввал туғишга олиб келади. Буйрак, жигар, юрактомир, нерв касалликлари билан оғриган аёлларда ҳам Ч.т. кузатилади. Бунда она билан ҳомила ўртасидаги қон айланиши бузилади, ҳомиланинг кислород билан таъминланиши ёмонлашади ва бу вақтдан аввал туғишга олиб келади. Ч.т. аксарият жуда ёш ёки ёши 35 дан ошиб биринчи марта туғаётган аёлларда учрайди. Даво Ч.т.га сабаб бўлган асосий касалликка қараб белгиланади. Ч.т. эҳгимоли бўлган аёл ҳомиладор бўлгунича ҳамда ҳомиладорлик даврида даволаниши лозим. Олдини олиш Ч.т. сабабларини ўз вактида аниқлаш ва уни даволаш чоратадбирларидан иборат.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.