Çayonlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7-b. — ziyouz.com
Çayonlar (Scorpiones) — örgimçaksimonlar turkumi, ba'zan mustaqil sinf sifatida qaraladi. Uz. 1—20 sm. Boşkökragi yaxlit qalqon bilan qoplangan. Bu qalqon örtasida 2 juft, uning 2 yonida bir neça juft közlari bor. Kutikulasi mum qavati bilan qoplangan. Korin qismi kengaygan. Ingiçka keyingi bölimi boşkökrak tomoniga egiluvçan. Bir juft zahar bezi keyingi qorinning oxirgi böğimida joylaşgan bölib, sançuvçi naştarga oçiladi. Xemitseralari mayda, qiskiçsimon. Oyoq paypaslagiçlari uçki kismi yirik qisqiçga aylangan. Öpka orqali nafas oladi. Spermatoforlar yordamida uruğlanadi. Ç. tirik tuğadi. 750 ga yakin turi, jumladan, Özbekistonda bir neça turi bor. Çipor (sariq) Ç. köp uçraydi. Yirtkiç, tunda ov qiladi. Çaqqanida qattiq oğriydi. Ayrim tropik turlarining çaqişi kişini ölimga olib kelişi mumkin (yana q. Çayon çaqişi).
Q.: Çayon çaqişi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧАЁНЛАР (Scorpiones) — ўргимчаксимонлар туркуми, баъзан мустақил синф сифатида қаралади. Уз. 1—20 см. Бошкўкраги яхлит қалқон билан қопланган. Бу қалқон ўртасида 2 жуфт, унинг 2 ёнида бир неча жуфт кўзлари бор. Кутикуласи мум қавати билан қопланган. Корин қисми кенгайган. Ингичка кейинги бўлими бошкўкрак томонига эгилувчан. Бир жуфт заҳар бези кейинги қориннинг охирги бўғимида жойлашган бўлиб, санчувчи наштарга очилади. Хемицералари майда, қискичсимон. Оёқ пайпаслагичлари учки кисми йирик қисқичга айланган. Ўпка орқали нафас олади. Сперматофорлар ёрдамида уруғланади. Ч. тирик туғади. 750 га якин тури, жумладан, Ўзбекистонда бир неча тури бор. Чипор (сариқ) Ч. кўп учрайди. Йирткич, тунда ов қилади. Чаққанида қаттиқ оғрийди. Айрим тропик турларининг чақиши кишини ўлимга олиб келиши мумкин (яна қ. Чаён чақиши).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.