Çimboy
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 99-b. — ziyouz.com
Çimboy — Qoraqalpoğiston Respublikasi Çimbry tumanidagi şahar (1974 y.dan), tuman markazi. Amudaryo deltasida, Kegeyli kanalining har ikkala sohilida, Nukus t.y. stansiyasidan 56 km. Aholisi 46,2 ming kişi (2004).
Ç. 17-a.da baliqçilar va çorvadorlar qal'asi sifatida vujudga kelgan. 1976—77 y.larda şahar hududida qoraqalpoq arxeologlari tomonidan ötkazilgan qazişma işlari natijasida bu yerdan 7—8-a.larga oid aşyolar topilgan. Taryxiy manbalarda Ç. dastlab' Şoxtemir deb yuritilgan. 1643 y.da bu qal'a Xiva xonligining Orol dengizi jan. sohilidagi hududlarining markazi bölgan. 1740 y.da Xivaga kelişda poruçik Gladişev Şoxtemirdan ötgan. 1741 y. geodezist Muravin tuzgan xaritada ham Şoxtemir körsatilgan.
1890 y.da Ç.da rustuzem maktabi va tibbiy punkt oçilgan. 20-a.ning 1çoragida bu yerda 80 ta savdo dökoni bölgan. Çimboylik savdogarlar Orenburgdan matolar va b. mollarni olib kelişgan. 1907—08 y.larda beda uruği va b. turli mahsulotlar Rossiya, AQŞ, Germaniyaga eksport qilingan. Şu davrda Ç.da paxta tozalaş, yoğmoy, könteri zdlari qurilgan; 1913 y.da beda uruğini tozalaş zdi işga tuşirilgan. 1916 y.da Ç. aholisi rus podşo hukumatining mahalliy aholini mardikorlikka olişga qarşi qözğolon kötargan. 1919 y.da Çimboyda yangi maktablar oçilgan. 1920 y.da Amudaryo viloyati tuzilib, u ikki uyezdga (Şöraxon va Çimboy) bölingan. Öşa yili Ç.da bolalar internati faoliyat körsata boşlagan. Ç.ga 1927 y.da şaharça maqomi berilgan. 1980 y. t.y. ötkazildi.
Ç.da paxta tozalaş, yoğmoy, keramika, asfaltbeton zdlari, mahalliy sanoat korxonalari, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari bor. Qoraqalpoğiston q.x. ilmiy tadqiqot inti, naslçilik styasi, umumiy ta'lim maktablari, ped. kasbhunar kolleji, kutubxonalar, klub muassasalari, madaniyat uylari, öquvçilar madaniyat saroyi mavjud. Kasalxona, tuğruqxona va b. tibbiy muassasalar aholiga xizmat körsatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИМБОЙ — Қорақалпоғистон Республикаси Чимбрй туманидаги шаҳар (1974 й.дан), туман маркази. Амударё дельтасида, Кегейли каналининг ҳар иккала соҳилида, Нукус т.й. станциясидан 56 км. Аҳолиси 46,2 минг киши (2004).
Ч. 17-а.да балиқчилар ва чорвадорлар қалъаси сифатида вужудга келган. 1976—77 й.ларда шаҳар ҳудудида қорақалпоқ археологлари томонидан ўтказилган қазишма ишлари натижасида бу ердан 7—8-а.ларга оид ашёлар топилган. Тарйхий манбаларда Ч. дастлаб’ Шохтемир деб юритилган. 1643 й.да бу қалъа Хива хонлигининг Орол денгизи жан. соҳилидаги ҳудудларининг маркази бўлган. 1740 й.да Хивага келишда поручик Гладишев Шохтемирдан ўтган. 1741 й. геодезист Муравин тузган харитада ҳам Шохтемир кўрсатилган.
1890 й.да Ч.да рустузем мактаби ва тиббий пункт очилган. 20-а.нинг 1чорагида бу ерда 80 та савдо дўкони бўлган. Чимбойлик савдогарлар Оренбургдан матолар ва б. молларни олиб келишган. 1907—08 й.ларда беда уруғи ва б. турли маҳсулотлар Россия, АҚШ, Германияга экспорт қилинган. Шу даврда Ч.да пахта тозалаш, ёғмой, кўнтери здлари қурилган; 1913 й.да беда уруғини тозалаш зди ишга туширилган. 1916 й.да Ч. аҳолиси рус подшо ҳукуматининг маҳаллий аҳолини мардикорликка олишга қарши қўзғолон кўтарган. 1919 й.да Чимбойда янги мактаблар очилган. 1920 й.да Амударё вилояти тузилиб, у икки уездга (Шўрахон ва Чимбой) бўлинган. Ўша йили Ч.да болалар интернати фаолият кўрсата бошлаган. Ч.га 1927 й.да шаҳарча мақоми берилган. 1980 й. т.й. ўтказилди.
Ч.да пахта тозалаш, ёғмой, керамика, асфальтбетон здлари, маҳаллий саноат корхоналари, савдо, маданий ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари бор. Қорақалпоғистон қ.х. илмий тадқиқот инти, наслчилик стяси, умумий таълим мактаблари, пед. касбҳунар коллежи, кутубхоналар, клуб муассасалари, маданият уйлари, ўқувчилар маданият саройи мавжуд. Касалхона, туғруқхона ва б. тиббий муассасалар аҳолига хизмат кўрсатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.