Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Çingiziylar

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 105–106-b. — ziyouz.com

    Çingiziylar Möğullar davlatining asosçisi va xoni (1206 y.dan) Çingizxon nomidan kelib çiqqan, Osiyo va Şarqiy Yevropada hukmronlik qilgan sulola. Möğullar davlati hukmdorlari: Çingizxon (1206—27), Tulixon (1227— 29), Öqgoy qoon (1229—42), Turakina xotun (1242—46), Kuyuk (Guyuk) qoon (1246—48), Munke (Mangu) qoon (125159), Xubilay (125994), Öljaytu — Temur qoon (1295— 1307), Xaysanqulug qoon (1307—11), Ayurbaribad — Buyantu qoon (1311—20), Şidebala — Gegen qoon (1320—23), Yesun — Temur qoon (1324—28), Xöşila qoon (1328), TuğTemur qoon (1328— 32), Irijinbal qoon (1332), Töğon Temur (1333—70), Ayuşiridor qoon (1370—78), Tökus Temur qoon (1378— 88). Jöji ulusi (Oltin Örda) hukmdorlari: Jöji (1224— 27), Botu (1227— 56), Berkaxon (1256— 66), Mangu Temur (1266—?), Tuda Mangu (?), Töla buğa (?), Töxtaxon (1290—1312), Özbekxon (1312—40), Jonibekxon (134057), Berdibekxon (135759), Navröz (1359— 60), Xizrxon (1360—61), Mardud (Murud)( 1361 — 63), Murodxöja (1363), Qutluğxoja (1364), Örusxon (1364— 75), Töqtaqiya (1375), Temur Malik (137576), Töxtamişxon (137696), Temur Qutluğ (1396—99), Şodibek (1399-1407).

    Iroq (Ozarbayjon, Fors, Xuroson, Kermon va Eronning Ğarbi)da hukm surgan Ç. (hukmdorlar): Hulokuxon (1256- 65), Abaqaxon (1265-82), Ahmadxon (1282 — 84), Arğunxon (1284—91), Keyxotu (Gayxatu)xon (1291—95), Boyduxon (1295), Ğozonxon (1295—1304), Öljaytuxon (1304— 16), Abu Sa'id Bahodirxon (1316— 35), Ariaxon (1335—36), Musoxon (1336), Sulton Muhammadxon (1336— 38), Tağoy Temurxon (1338; 1341—51), Sulaymonxon (1339—41).

    Şarkda Oltoydan to ğarbda Amudaryogaça, Ğuljadan Samarkandu Buxorogaça bölgan hududda, asosan, Çingizxonning 2öğli Çiğatoy naslidan bölgan (q. Çiğatoiylar) xonlar hukm surgan.

    Ad.: RaşidadDin, Sbornik letopisey, t.2, M.L., 1960; Abulgoziy, Şajarayiturk, T., 1992; Mirzo Uluğbek, Tört ulus tarixi, T., 1994; Nizomiddin Şomiy, Zafarnoma, T., 1996.

    Q.: Çiğatoiylar

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЧИНГИЗИЙЛАР Мўғуллар давлатининг асосчиси ва хони (1206 й.дан) Чингизхон номидан келиб чиққан, Осиё ва Шарқий Европада ҳукмронлик қилган сулола. Мўғуллар давлати ҳукмдорлари: Чингизхон (1206—27), Тулихон (1227— 29), Ўқгой қоон (1229—42), Туракина хотун (1242—46), Куюк (Гуюк) қоон (1246—48), Мункэ (Мангу) қоон (125159), Хубилай (125994), Ўлжайту — Темур қоон (1295— 1307), Хайсанқулуг қоон (1307—11), Аюрбарибад — Буянту қоон (1311—20), Шидэбала — Гэгэн қоон (1320—23), Есун — Темур қоон (1324—28), Хўшила қоон (1328), ТуғТемур қоон (1328— 32), Ирижинбал қоон (1332), Тўғон Темур (1333—70), Аюширидор қоон (1370—78), Тўкус Темур қоон (1378— 88). Жўжи улуси (Олтин Ўрда) ҳукмдорлари: Жўжи (1224— 27), Боту (1227— 56), Беркахон (1256— 66), Мангу Темур (1266—?), Туда Мангу (?), Тўла буға (?), Тўхтахон (1290—1312), Ўзбекхон (1312—40), Жонибекхон (134057), Бердибекхон (135759), Наврўз (1359— 60), Хизрхон (1360—61), Мардуд (Муруд)( 1361 — 63), Муродхўжа (1363), Қутлуғхожа (1364), Ўрусхон (1364— 75), Тўқтақия (1375), Темур Малик (137576), Тўхтамишхон (137696), Темур Қутлуғ (1396—99), Шодибек (1399-1407).

    Ироқ (Озарбайжон, Форс, Хуросон, Кермон ва Эроннинг Ғарби)да ҳукм сурган Ч. (ҳукмдорлар): Ҳулокухон (1256- 65), Абақахон (1265-82), Аҳмадхон (1282 — 84), Арғунхон (1284—91), Кейхоту (Гайхату)хон (1291—95), Бойдухон (1295), Ғозонхон (1295—1304), Ўлжайтухон (1304— 16), Абу Саъид Баҳодирхон (1316— 35), Ариахон (1335—36), Мусохон (1336), Султон Муҳаммадхон (1336— 38), Тағой Темурхон (1338; 1341—51), Сулаймонхон (1339—41).

    Шаркда Олтойдан то ғарбда Амударёгача, Ғулжадан Самарканду Бухорогача бўлган ҳудудда, асосан, Чингизхоннинг 2ўғли Чиғатой наслидан бўлган (қ. Чиғатоийлар) хонлар ҳукм сурган.

    Ад.: РашидадДин, Сборник летописей, т.2, М.Л., 1960; Абулгозий, Шажарайитурк, Т., 1992; Мирзо Улуғбек, Тўрт улус тарихи, Т., 1994; Низомиддин Шомий, Зафарнома, Т., 1996.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.