Çöpondepe
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 185–186-b. — ziyouz.com
Çöpondepe ÇÖPONDEPE, Çöpontepa — mil. av. 6—5ming yilliklar (neolit davri)ga oid arxeologik yodgorlik. U ilk suğorma dehqonçilik madaniyatiga mansub (q. Joytun madaniyati). Ç. Aşxobod viloyatining Gökdepe tumani markazidan 7—8 km şarkda joylaşgan. 1957—58 y.larda qayd etilib, qazişmalar ötkazilgan. Ç. uzunçoq şaklda bölib, bal. 5 m, mayd. 2 ga dan iborat. Bir neça ming yilliklar davomida Ç.da keçgan ötroq hayot izlari yodgorlik sahni ostida 6 m li kalin likdagi madaniy qatlamda saqlanib qolgan. Qaziş jarayonida uning yuqori va ostki qatlamlaridan turar joy xarobalari kavlab oçilgan. Murabba' şakldagi uylar yirik guvala (diametri 20—25 sm, uz. 60—70 sm li)lardan somonli loy bilan bino qilingan. Xona devorlari sahni somonli loy bilan suvalgan. Xonaga torgina eşik orqali kirilib, içkarisida guvaladan barpo etilgan ulkan öçoq, taşqarisida esa, hovli, xöjalik örasi va kataklari joylaşgan. Kazişmalardan 2 mingdan ortiq mikrolit toş qurollar (qadama öroq, qirğiç, öroqranda, teşgiç, parma), qölda yasalgan sopol idiş (kosa, tovoq va xumçalar), turli hayvonlarning suyaklari (eçki, qöy, buqa, jayran, it, tulki va b.) va kömirga aylangan don qoldiqlari (asosan, arpa, buğdoy) topilgan. Sirti silliklangan sopol idişlarning ayrimlariga töq jigarrang yoki oç malla rangli tölqinsimon yoki yarim doira şakllardagi naqşlar berilgan. Topilmalardan ma'lum bölişiça, Ç.liklar, asosan, suğorma dehqonçilik va xonaki çorvaçilik bilan şuğullangan bölsalarda, ovçilik ham ular hayotida muhim örin tutgan.
Ad.: Masson V.M., Srednyaya Aziya i Drevniy Vostok, M.L., 1964.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЎПОНДЕПЕ, Чўпонтепа — мил. ав. 6—5минг йилликлар (неолит даври)га оид археологик ёдгорлик. У илк суғорма деҳқончилик маданиятига мансуб (қ. Жойтун маданияти). Ч. Ашхобод вилоятининг Гўкдепе тумани марказидан 7—8 км шаркда жойлашган. 1957—58 й.ларда қайд этилиб, қазишмалар ўтказилган. Ч. узунчоқ шаклда бўлиб, бал. 5 м, майд. 2 га дан иборат. Бир неча минг йилликлар давомида Ч.да кечган ўтроқ ҳаёт излари ёдгорлик саҳни остида 6 м ли калин ликдаги маданий қатламда сақланиб қолган. Қазиш жараёнида унинг юқори ва остки қатламларидан турар жой харобалари кавлаб очилган. Мураббаъ шаклдаги уйлар йирик гувала (диаметри 20—25 см, уз. 60—70 см ли)лардан сомонли лой билан бино қилинган. Хона деворлари саҳни сомонли лой билан сувалган. Хонага торгина эшик орқали кирилиб, ичкарисида гуваладан барпо этилган улкан ўчоқ, ташқарисида эса, ҳовли, хўжалик ўраси ва катаклари жойлашган. Казишмалардан 2 мингдан ортиқ микролит тош қуроллар (қадама ўроқ, қирғич, ўроқранда, тешгич, парма), қўлда ясалган сопол идиш (коса, товоқ ва хумчалар), турли ҳайвонларнинг суяклари (эчки, қўй, буқа, жайран, ит, тулки ва б.) ва кўмирга айланган дон қолдиқлари (асосан, арпа, буғдой) топилган. Сирти силликланган сопол идишларнинг айримларига тўқ жигарранг ёки оч малла рангли тўлқинсимон ёки ярим доира шакллардаги нақшлар берилган. Топилмалардан маълум бўлишича, Ч.ликлар, асосан, суғорма деҳқончилик ва хонаки чорвачилик билан шуғулланган бўлсаларда, овчилик ҳам улар ҳаётида муҳим ўрин тутган.
Ад.: Массон В.М., Средняя Азия и Древний Восток, М.Л., 1964.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.