Çor Bakr
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 139–140-b. — ziyouz.com
Çor Bakr — Buxoroda yaşab ötgan (9—10-a.lar) maşhur tört şayx, masavvufnint yirik namoyandalari. Ç.B.larning ajdodlari payğambar Muhammad (sav)ning nabirasi Imom Husaynta borib taqaladi. Ular Ali avlodlaridan 4imom bölgan Ja'far asSodiqning nevaralari hisoblangan.
Abu Bakr Sa'd, Abu Bakr Axmad ibn Xoja Sa'd Yamaniy (9-a. oxiri — 971), Buxoroda tuğilgan. Uning otasi Xoja Sa'd Yamaniy imom Husaynning Zaynulobidin ismli öğlining farzandi bölib, u Buxoroga Ali ibn alHusayn bilan birgalikda kelib krlgan (9-a.ning sönggi çoragi). Narşaxiyning yozişiça, somoniylar amiri Ismoil Somoniy unga Buxoro yaqinidagi Jöyi Möliyon mavzeidagi serhosil yerlarning katta qismini vaqf qilib bergan. Xoja Sa'd Buxoro atrofidagi Sumitan qişloğida çorboğ, boğ, sardoba, tegirmon, hovuz va b. binolar barpo etib, bu yerdan katta daromad olgan. Abu Bakr Sa'd va uning avlodlari somoniylar davrida Buxoroda şayxulislomlik qilişgan. Abu Bakr Sa'd otasi vafot etgaç, uning örniga Ismoil Somoniyning piri hisoblangan. U fikd maktabini taşkil etib, köplab ulamolarga ustozlik qilgan.
Abu Bakr Fazl, Abu Bakr Muhammad ibn Fazl ibn Ja'far alBuxoriy (9-a. ning 2yarmi — 937), Imom Ja'far asSodiq avlodidan. Somoniylar davrida Buxoroga kelib qolgan. Uning «Musnadi Fazl» kitobi ayniqsa maşhur bölib, bu asar Çingizxon Buxoroni bosib olganda yondirib yuborilgan.
Abu Bakr Muhammad, Abu Bakr Muhammad ibn Hamid (9-a.ning 2yarmi — 937). Unga «şayx ul olam» unvoni berilgan. U Abu Bakr Fazl bilan bir yilda vafot etgan va ikkalasining qabrlari xam bir joyda yonmayon joylaşgan.
Abu Bakr Tarxon, Imom Abu Bakr Tarxon (9-a.ning 2yarmi — 945). «Kitobi Mullazoda» asarida yozilişiça, u «Jome' va musnad» kitobini yozgan.
Ç.B.lar Buxoroda vafot etgan va şahar yaqinidagi Sumitan mavzeida dafn etilgan. Ularning kabrlari ustida Abdullaxon II (16-a.) davrida haşamatli maqbara va b. me'moriy inşootlar qurilgan (q. Çor Bakr me'moriy majmuasi).
Ç.B.lar şajarasidan 16-a.da Jöybor xojalari nomi bilan maşhur bölgan naqşbandiya tariqatining yirik şayxlari (q. Xoja Muhammad Islom, Xoja Sa'duddin) yetişib çiqqan. Buxorolik şoir Toşpölat Ahmad Ç.B.lar faoliyati haqida «Çor Bakr» (1999) dostonini yozgan.
Ad.: Narşaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966; Gafurova L.G., Kitobi Mullazade, T., 1992; Husenov S, Rajabova I., Çor Bakr, T., 2001; Yöldoşev N., Qurbonov H., Buxoro şahri va uning atrofidagi ziyoratgohlar tarixi, Buxoro, 2001.
Qahramon Rajabov.
Q.: Çor Bakr me'moriy majmuasi, Xoja Sa'duddin
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧОР БАКР — Бухорода яшаб ўтган (9—10-а.лар) машҳур тўрт шайх, maсаввуфнинт йирик намояндалари. Ч.Б.ларнинг аждодлари пайғамбар Муҳаммад (сав)нинг набираси Имом Ҳусайнта бориб тақалади. Улар Али авлодларидан 4имом бўлган Жаъфар асСодиқнинг неваралари ҳисобланган.
Абу Бакр Саъд, Абу Бакр Ахмад ибн Хожа Саъд Яманий (9-а. охири — 971), Бухорода туғилган. Унинг отаси Хожа Саъд Яманий имом Ҳусайннинг Зайнулобидин исмли ўғлининг фарзанди бўлиб, у Бухорога Али ибн алҲусайн билан биргаликда келиб крлган (9-а.нинг сўнгги чораги). Наршахийнинг ёзишича, сомонийлар амири Исмоил Сомоний унга Бухоро яқинидаги Жўйи Мўлиён мавзеидаги серҳосил ерларнинг катта қисмини вақф қилиб берган. Хожа Саъд Бухоро атрофидаги Сумитан қишлоғида чорбоғ, боғ, сардоба, тегирмон, ҳовуз ва б. бинолар барпо этиб, бу ердан катта даромад олган. Абу Бакр Саъд ва унинг авлодлари сомонийлар даврида Бухорода шайхулисломлик қилишган. Абу Бакр Саъд отаси вафот этгач, унинг ўрнига Исмоил Сомонийнинг пири ҳисобланган. У фикд мактабини ташкил этиб, кўплаб уламоларга устозлик қилган.
Абу Бакр Фазл, Абу Бакр Муҳаммад ибн Фазл ибн Жаъфар алБухорий (9-а. нинг 2ярми — 937), Имом Жаъфар асСодиқ авлодидан. Сомонийлар даврида Бухорога келиб қолган. Унинг «Муснади Фазл» китоби айниқса машҳур бўлиб, бу асар Чингизхон Бухорони босиб олганда ёндириб юборилган.
Абу Бакр Муҳаммад, Абу Бакр Муҳаммад ибн Ҳамид (9-а.нинг 2ярми — 937). Унга «шайх ул олам» унвони берилган. У Абу Бакр Фазл билан бир йилда вафот этган ва иккаласининг қабрлари хам бир жойда ёнмаён жойлашган.
Абу Бакр Тархон, Имом Абу Бакр Тархон (9-а.нинг 2ярми — 945). «Китоби Муллазода» асарида ёзилишича, у «Жомеъ ва муснад» китобини ёзган.
Ч.Б.лар Бухорода вафот этган ва шаҳар яқинидаги Сумитан мавзеида дафн этилган. Уларнинг кабрлари устида Абдуллахон II (16-а.) даврида ҳашаматли мақбара ва б. меъморий иншоотлар қурилган (қ. Чор Бакр меъморий мажмуаси).
Ч.Б.лар шажарасидан 16-а.да Жўйбор хожалари номи билан машҳур бўлган нақшбандия тариқатининг йирик шайхлари (қ. Хожа Муҳаммад Ислом, Хожа Саъдуддин) етишиб чиққан. Бухоролик шоир Тошпўлат Аҳмад Ч.Б.лар фаолияти ҳақида «Чор Бакр» (1999) достонини ёзган.
Ад.: Наршахий, Бухоро тарихи, Т., 1966; Гафурова Л.Г., Китоби Муллазаде, Т., 1992; Ҳусенов С, Ражабова И., Чор Бакр, Т., 2001; Йўлдошев Н., Қурбонов Ҳ., Бухоро шаҳри ва унинг атрофидаги зиёратгоҳлар тарихи, Бухоро, 2001.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.