Daho
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 131–132-b. — ziyouz.com
Daho (arab.) — favqulodda kuçli akl, xotira va ijodiy iste'dod; bilim saviyasi, dunyoqaraşiga köra öz davri darajasidan ilgari ketgan şaxs. D.lar fan-texnika, madaniyat, xususan badiiy ijodiyot sohasida muayyan millat, davlat miqyosida emas, balki umumbaşar, jahon miqyosidagi muhim kaşfiyotlar qilişga, ilmiy, badiiy asarlar yaratişga qodir böladi. Mac, Ibn Sino (tabobat), Forobiy (falsafa), Beruniy (mat.), Uluğbek (falakiyot), Imom Buxoriy, Ahmad Yassaviy (tasavvuf) kabi benazir al-lomalar ilm-fanda, e'tikrdda buyuk kaşfiyotlar yaratganlar. Amir Temur, Bobur insoniyat tarixida öçmas iz krldirgan va ijtimoiy taraqqiyotni yangi bosqiçga kötargan saltanatlarga asos solganlar.
D.lar yaratgan asarlar muayyan sohada buriliş yasagan, yangi yuqori bosqiçga ötiş uçun xizmat qilgan. Çunki ular ilgari ilm-fanda, ijodda mutlaqo noma'lum yangiliklarni oçganlar. Mas, Alişer Navoiy asarlari tur-kiy xalqlar adabiyoti va tili taraqqiyoti uçun buriliş nuqtasi bölgan. «Xamsa», «Çor devon», «Muhokamat ul-luğatayn va b. asarlari jahon madaniyati taraqqiyotiga muhim hissa bölib qöşilgan. D.lik buyuk iqtidor va yuksak ijtimoiy ong mahsulidir. D.lar dohiy deb ham aytiladi. Qad. D.lik {geniallik) ilohiy marhamat sifatida baholangan (Platon, neoplatonizm va b.). 19—20-a.larda D. va ijodning turli tomonlarini psixologik hamda ijtimoiy tadqiq qiliş rivojlandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАҲО (араб.) — фавқулодда кучли акл, хотира ва ижодий истеъдод; билим савияси, дунёқарашига кўра ўз даври даражасидан илгари кетган шахс. Д.лар фан-техника, маданият, хусусан бадиий ижодиёт соҳасида муайян миллат, давлат миқёсида эмас, балки умумбашар, жаҳон миқёсидаги муҳим кашфиётлар қилишга, илмий, бадиий асарлар яратишга қодир бўлади. Mac, Ибн Сино (табобат), Форобий (фалсафа), Беруний (мат.), Улуғбек (фалакиёт), Имом Бухорий, Аҳмад Яссавий (тасаввуф) каби беназир ал-ломалар илм-фанда, эътикрдда буюк кашфиётлар яратганлар. Амир Темур, Бобур инсоният тарихида ўчмас из крлдирган ва ижтимоий тараққиётни янги босқичга кўтарган салтанатларга асос солганлар.
Д.лар яратган асарлар муайян соҳада бурилиш ясаган, янги юқори босқичга ўтиш учун хизмат қилган. Чунки улар илгари илм-фанда, ижодда мутлақо номаълум янгиликларни очганлар. Мас, Алишер Навоий асарлари тур-кий халқлар адабиёти ва тили тараққиёти учун бурилиш нуқтаси бўлган. «Хамса», «Чор девон», «Муҳокамат ул-луғатайн ва б. асарлари жаҳон маданияти тараққиётига муҳим ҳисса бўлиб қўшилган. Д.лик буюк иқтидор ва юксак ижтимоий онг маҳсулидир. Д.лар доҳий деб ҳам айтилади. Қад. Д.лик {гениаллик) илоҳий марҳамат сифатида баҳоланган (Платон, неоплатонизм ва б.). 19—20-а.ларда Д. ва ижоднинг турли томонларини психологик ҳамда ижтимоий тадқиқ қилиш ривожланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.