Dam oliş

Dam oliş DAM OLIŞ, hordiq çiqariş — çarçoqni yozadigan (q. Çarçaş), kuçquvvatni asliga keltiradigan, iş qobiliyatini tiklaşga yordam beradigan faoliyat yoki orom holati. Mehnat va D.o. odamning öqiş, i.ç. va b. faoliyatlari b-n uzviy boğlangan. Yetarli dam olmaslik — iş qobiliyatining pasayişi va hatto yöqolişi, organizmning himoya kuçi susayişi, turli kasalliklar paydo bölişiga sabab bölişi mumkin. Mehnat va D.o.ni töğri taşkil etiş salomatlik va iş qobiliyatini uzoq vaqt saqlab qolişga imkon beradi.

Fiziologik ma'noda D.o. — faoliyatning alohida holati bölib, bunda işlamay turgan hujayralar öz normal tarkibini tiklaydi. D.o.ning ahamiyatini I.M. Seçenov va b. fiziolog olimlar isbotlab bergan. Uyqu D.o.ning eng ta'sirli turi bölib, uyqu paytida birinçi navbatda miya hujayralarida tiklaniş jarayoni jadal boradi. Bir xil işdan boşqasiga ötiş, aqliy faoliyatni yengil jismoniy mehnat b-n navbatlaş çarçoqni yöqotadi; bu ham D.o.ning öziga xos turi hisoblanadi. Oğir jismoniy yoki aqliy mexnatdan keyin iş qobiliyatini mumkin qadar tezroq tiklaş uçun passiv D.o.ni (tamomila tinç holatda) aktiv D.o. b-n navbatlaş lozim.

D.o.ning 3 turi (kundalik, bir haftalik va yillik D.o.) mavjud. Kundalik D.o.ga iş kuni davomida qisqa muddatli tanaffuslarda bajariladigan i. ç. gimnastikasi kiradi. Ovqatlanişga ajratilgan vaqtning bir qismini toza havoda ötkaziş maqsadga muvofiqdir. Kundalik D.o. tiniqib uxlaş b-n yakunlanadi. Haftada 5 kun işlab 2 kun D.o. sof havoda uzoqroq böliş, sport b-n şuğullaniş imkonini beradi. Yillik D.o. ta'til davomida ta'minlanadi. Yillik mehnat ta'tilida tabiat quçoğida böliş, havo va quyoş vannalari organizmni çiniqtirişda nihoyatda foydali. Oqilona D.o. tartibi köpgina omillar, xususan, mehnat şaroitlari, kişining yoşi va b.ga qarab tanlanadi.