Darğom kanali
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 111–112-b. — ziyouz.com
Darğom kanali — Zarafşon daryosidan suv oladigan qad. kanal. Ravotxöja qişloği yaqinidagi töğondan boşlanib, Ulus çöligaça davom etadi. Tarixiy manbalarda kanalning mil. av. 5—4-a.larda qazilganligi qayd qilingan. Klavdiy Ptolemey tuzgan kartada (2-a.) D. k. «Dargomaniy» deyilgan. Kadimda kanalning boş töğoni bir neça marta xarob bölgan. Novlariga qörğoşin yotqizilgan boş töğon 1220 y.da Çingizxon tomonidan buzdirilgan. 18-a. dagi suv toşqinlari töğonni bir neça marta yuvib ketgan. 20—30-y.larda boş töğon qayta tiklandi, suv taqsimlovçi qöşimça töğonlar qurildi. D. k. Yangi Darğom, Eski Darğom va Aylanma Darğom kanallarini öz içiga oladi. Qaşqadaryo viloyatiga D. k.dan suv Eski Angor kanali orqali beriladi. Samarqand ş.ga suv Şovdar va Boği şamol taqsimlagiçlari orqali olinadi. Umumiy uz. 100 km. Suv ötkaziş imkoniyati — 125 m3/s. D. k.da Xişrov, Yerteşar, Talliğulon 1 va Talliğulon 2 gidroelektr st-yalari qurilgan. Yangi Darğom Eski Darğomga (boş qismidan 11 km naridan) quyiladi va kanalning suvini köpaytiradi. Uninguz. 10,5 km, 600 m masofada kanal tunnel böylab ötadi. Aylanma Darğom kanali Qaşqadaryo viloyatiga 45 m3/s suv beriş zarurati tufayli qurilgan. Bu kanal Boş töğonning söl rostlagiçi orqali Yangi Darğom b-n umumiy suv oliş havzasiga ega va 20,5 km dan söng Eski Darğomga quyiladi. Samarqand viloyatining Urgut, Samarqand, Pastdarğom tumanlaridagi 67,5 ming ga, Qaşqadaryo viloyatining Çiroqçi, Şahrisabz, Yakkaboğ, Qamaşi, Kitob tumanlaridagi 50 ming ga yer suğoriladi.
Toştemir Bekmurodov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАРҒОМ КАНАЛИ — Зарафшон дарёсидан сув оладиган қад. канал. Равотхўжа қишлоғи яқинидаги тўғондан бошланиб, Улус чўлигача давом этади. Тарихий манбаларда каналнинг мил. ав. 5—4-а.ларда қазилганлиги қайд қилинган. Клавдий Птолемей тузган картада (2-а.) Д. к. «Даргоманий» дейилган. Кадимда каналнинг бош тўғони бир неча марта хароб бўлган. Новларига қўрғошин ётқизилган бош тўғон 1220 й.да Чингизхон томонидан буздирилган. 18-а. даги сув тошқинлари тўғонни бир неча марта ювиб кетган. 20—30-й.ларда бош тўғон қайта тикланди, сув тақсимловчи қўшимча тўғонлар қурилди. Д. к. Янги Дарғом, Эски Дарғом ва Айланма Дарғом каналларини ўз ичига олади. Қашқадарё вилоятига Д. к.дан сув Эски Ангор канали орқали берилади. Самарқанд ш.га сув Шовдар ва Боғи шамол тақсимлагичлари орқали олинади. Умумий уз. 100 км. Сув ўтказиш имконияти — 125 м3/с. Д. к.да Хишров, Ертешар, Таллиғулон 1 ва Таллиғулон 2 гидроэлектр ст-ялари қурилган. Янги Дарғом Эски Дарғомга (бош қисмидан 11 км наридан) қуйилади ва каналнинг сувини кўпайтиради. Унингуз. 10,5 км, 600 м масофада канал туннель бўйлаб ўтади. Айланма Дарғом канали Қашқадарё вилоятига 45 м3/с сув бериш зарурати туфайли қурилган. Бу канал Бош тўғоннинг сўл ростлагичи орқали Янги Дарғом б-н умумий сув олиш ҳавзасига эга ва 20,5 км дан сўнг Эски Дарғомга қуйилади. Самарқанд вилоятининг Ургут, Самарқанд, Пастдарғом туманларидаги 67,5 минг га, Қашқадарё вилоятининг Чироқчи, Шаҳрисабз, Яккабоғ, Қамаши, Китоб туманларидаги 50 минг га ер суғорилади.
Тоштемир Бекмуродов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.