Darğom kanali

Darğom kanali — Zarafşon daryosidan suv oladigan, Özbekistonning Samarqand viloyatidagi qadimiy suğoriş kanali. ÖzME'ga köra, u Ravotxöja qişloği yaqinidagi boş töğondan boşlanib, Ulus çöligaça davom etadi; umumiy uzunligi taxminan 100 km, suv ötkaziş quvvati sekundiga 125 m³. Rusça Vikipediyaga köra, Ravotxöja Özbekiston va Tojikiston çegarasiga yaqin joylaşgan, kanal esa Zarafşonning Qoradaryo tarmoğiga quyilib tugaydi; uning suv ötkaziş quvvati boşqa manbalarda sekundiga 180 m³ deb ham körsatiladi.1

Tarixiy manbalarga köra, Darğom miloddan avvalgi 5—4-asrlarda qazilgan. Ikkinçi asrda Klavdiy Ptolemey tuzgan xaritada u «Dargomaniy» nomi bilan qayd etilgan. ÖzME'ga köra, kanalning boş töğoni asrlar davomida bir neça bor buzilgan: novlariga qörğoşin yotqizilgan töğonni 1220-yilda Çingizxon buzdirgan, 18-asrda esa suv toşqinlari uni bir neça marta yuvib ketgan. Rusça Vikipediyaga köra, töğon tabiiy ofatlar bilan birga Samarqandga qilingan hujumlar paytida ham vayron qilingan. 1556-yilda şayboniy hukmdor Navröz Ahmadxon (Baroqxon) aynan şu töğonni ta'mirlatiş uçun kelib, Ravotxöjada vafot etgani manbalarda qayd etilgan. Rusça Vikipediya yangi tadqiqotlarga tayanib, 1141-yil 9-sentyabrda bölib ötgan maşhur Qatvon jangi aynan Darğom kanali yaqinida röy berganini yozadi. 20-asrning 20—30-yillarida boş inşoot qayta qurilgan va suv taqsimlovçi qöşimça töğonlar barpo etilgan.

ÖzME'ga köra, Darğom tizimi uç kanaldan iborat: tarixiy özan — Eski Darğom, uning boş qismini aylanib ötuvçi Yangi Darğom va Aylanma Darğom. Uzunligi 10,5 km bölgan Yangi Darğom boşidan 11 km narida Eski Darğomga quyiladi va unga suv qöşadi; uning 600 m lik qismi tunnel orqali ötadi. Aylanma Darğom Qaşqadaryo viloyatiga sekundiga 45 m³ suv beriş uçun qurilgan bölib, 20,5 km dan keyin Eski Darğomga tutaşadi. Qaşqadaryo viloyatiga suv Eski Angor kanali orqali uzatiladi, Samarqand şahriga esa Şovdar va Boği şamol taqsimlagiçlari orqali beriladi.

Kanal Samarqand viloyatining Urgut, Samarqand va Pastdarğom tumanlarida 67,5 ming ga, Qaşqadaryo viloyatining Çiroqçi, Şahrisabz, Yakkaboğ, Qamaşi va Kitob tumanlarida 50 ming ga yerni suğoradi. Darğomda gidroelektr stansiyalari ham qurilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Samarqand GES kaskadi umumiy quvvati 46,1 MVt bölgan beşta stansiyadan — Xişrav, Irtişar, Talliğulon-1, Talliğulon-3 va Urgut GES'laridan iborat, yana bir neça stansiya qurilişi rejalaştirilgan.