Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    David Livingston

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 108–109-b. — ziyouz.com

    Livingston David LIVINGSTON (Livingstone) David (1813.19.3, Blantayr, Lanark grafligi — 1873.1.5, Çitambo, Zambiya) — şotlandiyalik sayyoh. Ixtisosi — vraç. Markaziy va Jan. Afrikani tadqiq qilgan. 1840 y.da London missionerlar jamiyati tomonidan Jan. Afrikaga yuborilgan. 1841 — 52 y.larda Kalaxari beçuanlari orasida yaşab, öşa yerlarni urgandi. 1849 y.da Ngami köli va 1851 y.da Linyanti daryosi hamda Kvando (Zambezi daryosi irmogi) daryosi etagigaça yetib bordi. 1853—54 y.larda Zambezi daryosi böylab yurib, Atlantika okeanining Luanda sohillariga çiqdi. 1855 y.da Zambezi daryosining butun oqimini deltasigaça örgandi va yevropalilardan birinçi bölib Viktoriya şarşarasini körişga muyassar böldi. 1856 y. mayda Kelimane ş. yakinida Hind okeani sohiliga yetib kelib, materikni kesib ötişni yakunladi. Buyuk Britaniyaga qaytib, 1857 y.da sayohati haqida asarlarini naşr qildirdi; uşbu sayohati uçun L.ni Qirollik geografiya jamiyati oltin medal b-n taqdirladi.

    L. 2-sayohatida (1858—64) Şirva va Nyasa köllarini tadqiq etdi. 3-sayohatida (1866—73) Tanganika kölini örgandi, Bangveulu köli va Laulaba daryosini tavsifladi. Ogir xastalanib, orqaga qaytdi va Tanganika kölining şarqiy sohilida, Ujijida töxtadi. Bu yerda uni G. Stenli izlab topib, bir-galikda Tanganika kölining şim.-qismlarini örgandilar va Nil daryosining bu köl b-n boglanmaganligini aniqladilar. L. sayohati vaqtida Bangveulu kölidan janubroqdagi Çitambo degan joyda vafot etdi. Jasadi Buyuk Britaniyaga keltirilib, Vestminster abbatligiga dafn etilgan.

    Sayohati davrida L. 1000 dan ortiq punktlarning joylaşgan örnini aniqladi; birinçi bölib Jan. Afrika relyefining ilmiy tavsifini berdi. Zambiyadagi şahar, Şarqiy Af-rikadagi toğlar, Kongo daryosidagi şarşara L. nomi b-n ataladi. L. insonparvar bölgan, qullar b-n savdo qilişga qarşi kuraşgan. Şotlandiyada Glazgo ş. yaqinida L. memorial muzeyi bor.

    As: Puteşestviya i issledovaniya v Yujnoy Afrike s 1840 po 1856 gg., M., 1955; Puteşestviye po Zambezi s 1858 po 1864 gg. [3 izd.], M., 1956; Posledneye puteşestviye v Sentralnuyu Afriku (per. s angl.), M., 1968.

    Ad.: Adamoviç M., Livingston, M., 1939.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЛИВИНГСТОН (Livingstone) Давид (1813.19.3, Блантайр, Ланарк графлиги — 1873.1.5, Читамбо, Замбия) — шотландиялик сайёҳ. Ихтисоси — врач. Марказий ва Жан. Африкани тадқиқ қилган. 1840 й.да Лондон миссионерлар жамияти томонидан Жан. Африкага юборилган. 1841 — 52 й.ларда Калахари бечуанлари орасида яшаб, ўша ерларни урганди. 1849 й.да Нгами кўли ва 1851 й.да Линьянти дарёси ҳамда Квандо (Замбези дарёси ирмоги) дарёси этагигача етиб борди. 1853—54 й.ларда Замбези дарёси бўйлаб юриб, Атлантика океанининг Луанда соҳилларига чиқди. 1855 й.да Замбези дарёсининг бутун оқимини дельтасигача ўрганди ва европалилардан биринчи бўлиб Виктория шаршарасини кўришга муяссар бўлди. 1856 й. майда Келимане ш. якинида Ҳинд океани соҳилига етиб келиб, материкни кесиб ўтишни якунлади. Буюк Британияга қайтиб, 1857 й.да саёҳати ҳақида асарларини нашр қилдирди; ушбу саёҳати учун Л.ни Қироллик география жамияти олтин медаль б-н тақдирлади.

    Л. 2-саёҳатида (1858—64) Ширва ва Ньяса кўлларини тадқиқ этди. 3-саёҳатида (1866—73) Танганьика кўлини ўрганди, Бангвеулу кўли ва Лаулаба дарёсини тавсифлади. Огир хасталаниб, орқага қайтди ва Танганьика кўлининг шарқий соҳилида, Ужижида тўхтади. Бу ерда уни Г. Стэнли излаб топиб, бир-галикда Танганьика кўлининг шим.-қисмларини ўргандилар ва Нил дарёсининг бу кўл б-н богланмаганлигини аниқладилар. Л. саёҳати вақтида Бангвеулу кўлидан жануброқдаги Читамбо деган жойда вафот этди. Жасади Буюк Британияга келтирилиб, Вестминстер аббатлигига дафн этилган.

    Саёҳати даврида Л. 1000 дан ортиқ пунктларнинг жойлашган ўрнини аниқлади; биринчи бўлиб Жан. Африка рельефининг илмий тавсифини берди. Замбиядаги шаҳар, Шарқий Аф-рикадаги тоғлар, Конго дарёсидаги шаршара Л. номи б-н аталади. Л. инсонпарвар бўлган, қуллар б-н савдо қилишга қарши курашган. Шотландияда Глазго ш. яқинида Л. мемориал музейи бор.

    Ас: Путешествия и исследования в Южной Африке с 1840 по 1856 гг., М., 1955; Путешествие по Замбези с 1858 по 1864 гг. [3 изд.], М., 1956; Последнее путешествие в Центральную Африку (пер. с англ.), М., 1968.

    Ад.: Адамович М., Ливингстон, М., 1939.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.