David Livingston
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
David Livingston (inglizça Livingstone; 1813-yil 19-mart, Şotlandiyaning Lanark grafligidagi Blantayr — 1873-yil 1-may, hozirgi Zambiyadagi Çitambo) — şotlandiyalik sayyoh, şifokor va missioner, Markaziy va Janubiy Afrikaning yirik tadqiqotçisi. Inglizça Vikipediyaga köra, u Viktoriya davri Britaniyasining eng maşhur milliy qahramonlaridan biriga aylangan.1
Yoşligi va ta'limi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Livingston Klayd daryosi böyidagi paxta fabrikasi işçilari oilasida tuğilgan. U ön yoşidan boşlab fabrikada kuniga ön tört soatdan işlagan va bir vaqtda qişloq maktabida öqigan. 1836-yilda Glazgodagi Anderson universitetiga kirib, tibbiyot va kimyoni örgangan. ÖzME'ga köra, uning asosiy kasbi — vraç bölgan.
Birinçi sayohati
13ÖzME'ga köra, 1840-yilda London missionerlar jamiyati Livingstonni Janubiy Afrikaga yuborgan. 1841—1852-yillarda u Kalaxari çölidagi beçuan xalqlari orasida yaşab, bu hududni örgangan. 1849-yilda Ngami köliga, 1851-yilda Linyanti va Kvando daryolarigaça yetib borgan. 1853—1854-yillarda Zambezi böylab yuqoriga kötarilib, Atlantika okeanidagi Luanda sohiliga çiqqan.
1855-yilda u Zambezining butun oqimini deltasigaça örgangan va yevropaliklar orasida birinçi bölib Viktoriya şarşarasini körgan. 1856-yil mayda Kelimane yaqinida Hind okeani qirğoğiga yetib, materikni ğarbdan şarqqa kesib ötgan. Vataniga qaytgaç, 1857-yilda sayohati haqidagi kitobini çop ettirgan. ÖzME'ga köra, şu sayohati uçun Qirollik geografiya jamiyati uni oltin medal bilan taqdirlagan.
Keyingi sayohatlari
13Ikkinçi sayohati (1858—1864) davomida Livingston Şirva va Nyasa köllarini tadqiq etgan. Uçinçi sayohatida (1866—1873) Tanganika kölini örganib, Bangveulu köli va Lualaba daryosini tavsiflagan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning Nil manbalarini topişga intilişi şuhrat orqali Şarqiy Afrikadagi qul savdosiga barham beriş istagi bilan boğliq bölgan.
Oğir kasallikka çalingan sayyoh Tanganika kölining şarqiy qirğoğidagi Ujijida töxtagan. Bu yerda uni jurnalist Genri Stenli izlab topgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Stenlini «Nyu-York Herald» gazetasi yuborgan va uçraşuv 1871-yil 10-noyabrda bölib ötgan. ÖzME'ga köra, ular birgalikda Tanganikaning şimoliy qismini örganib, kölning Nil bilan boğlanmaganini aniqlagan. Livingston keyingi sayohati çoğida Bangveulu kölidan janubdagi Çitambo degan joyda vafot etgan. Jasadi Buyuk Britaniyaga olib kelinib, Vestminster abbatligida dafn etilgan.
Ilmiy merosi
13ÖzME'ga köra, sayohatlari davomida Livingston mingdan ortiq joyning geografik örnini aniqlagan va Janubiy Afrika relyefining ilk ilmiy tavsifini bergan. U qul savdosiga qarşi faol kuraşgan insonparvar sifatida ham tanilgan. Zambiyadagi şahar, Şarqiy Afrikadagi toğlar va Kongo daryosidagi şarşara uning nomi bilan atalgan. Glazgo yaqinida Livingston xotirasiga bağişlangan muzey bor. Inglizça Vikipediyaga köra, uning sayohatlari va vafoti Markaziy Afrikada bir qator yirik xristian missiyalarining taşkil etilişiga turtki bergan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)David Livingston // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3838 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADavid Livingston. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3838
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3838
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: David Livingstoneen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 108–109-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 108–109-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.