Ferens List
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ferens List (Liszt; 1811–1886) — venger kompozitori, virtuoz pianinoçi, dirijyor, pedagog va musiqa jamoat arbobi, musiqiy romantizmning yirik namoyandasi. ÖzME'ga köra, u 1811-yil 22-oktabrda Vengriyaning Şopron şahri yaqinidagi Doboryan qişloğida tuğilgan va 1886-yil 31-iyulda Bavariyadagi Bayreyt şahrida vafot etgan. Rusça Vikipediyaga köra, Doboryan (nemisça Rayding) hozir Avstriyaning Burgenland yerida joylaşgan, Listning ona tili esa nemis tili bölgan; manba uni venger-nemis kompozitori deb ataydi.1
Yoşligi va ta'limi
13Rusça Vikipediyaga köra, Listning otasi Adam List knyaz Esterhazi xizmatidagi amaldor bölgan va yoşligida Yozef Gaydn boşqargan knyazlik orkestrida violonçel çalgan. ÖzME'ga köra, Ferens olti yoşidan otasidan pianino çalişni örgana boşlagan va töqqiz yoşida ilk konsertini bergan. Rusça Vikipediyaga köra, 1821-yildan u Venada Karl Çernidan saboq olgan, 1823-yilda esa Parijga köçgan, biroq konservatoriyaga faqat fransuzlar qabul qilingani uçun u yerga kira olmagan va xususiy ustozlardan ta'lim olgan.
Pianinoçi sifatida
13ÖzME'ga köra, List 1847-yilgaça jadal konsert faoliyati olib borgan va Yevropaning deyarli barça mamlakatlarida gastrolda bölgan. Ensiklopediya uni fortepiano ijroçiligining buyuk islohotçisi deb ataydi: u jöşqin artistlik, tabiiy kuç va betakror mahorati bilan tinglovçilarni maftun etgan. Rusça Vikipediyaga köra, List 19-asrning eng buyuk pianinoçilaridan biri bölib, uning virtuozligi hozirgaça zamonaviy ijroçilar uçun mezon hisoblanadi.
Veymar davri va ijodi
13ÖzME'ga köra, 1847–1861-yillarda List Veymar saroyining kapelmeysteri bölgan va asosan bastakorlik bilan şuğullangan. Rusça Vikipediyaga köra, u Veymarda operalar, jumladan Vagner operalarini sahnalaştirgan, simfoniyalarni ijro etgan va Veymar (yangi nemis) maktabiga asos solgan. Butun Yevropadan kelgan pianinoçilarga u öz uyida bepul oçiq darslar ötkazgan.
ÖzME'ga köra, List ijodida romantizm ğoyalari aks etgan: u musiqiy obrazlarni adabiyot, tasviriy san'at va haykaltaroşlik mavzulari bilan bağlab, falsafiy umumlaşmalarga intilgan. U bir qismli dasturli simfonik poema janrini hamda monotematizm, ya'ni butun asarni rivojlanib, özgarib boradigan yagona kuyga quriş tamoyilini yaratgan. Rusça Vikipediyaga köra, u san'atlar sintezi ğoyasini ilgari surgan, garmoniya, kuy, şakl va faktura sohasida köplab yangiliklar kiritgan.
Asarlari
13ÖzME'ga köra, List 1200 ga yaqin asar muallifi. Ular orasida Gyote asari asosidagi «Faust simfoniyasi» (1857), Dantening «Ilohiy komediya»siga simfoniya (1857), «Tasso», «Prelyudlar», «Mazepa», «Prometey» va «Vengriya» simfonik poemalari, ikki fortepiano konserti, uç töplamdan iborat «Ziyorat yillari» fortepiano turkumi, romanslar hamda venger xalq ohanglari — verbunkoş uslubi va çardaş raqsi usullari asosida yozilgan 19 ta vengerça rapsodiya bor. Rusça Vikipediyaga köra, uning adabiy merosiga Şopen haqidagi kitob va venger lölilari musiqasiga bağişlangan asar ham kiradi.
Merosi
13ÖzME'ga köra, List Budapeşt Musiqa akademiyasining asosçisi bölgan va 1875-yildan uning prezidenti sifatida faoliyat yuritgan. Budapeştdagi Oliy musiqa maktabi uning nomi bilan ataladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ferens List // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4156 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFerens List. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4156
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4156
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Лист, Ференцru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 142–143-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 142–143-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.