Qurmonğozi Sağirboyev

Qurmanğazi Sağirbayuli (qozoqça: Qұrmanğazi Sağirbayұli) — qozoq xalq musiqaçisi, dombraçi va bastakor, dombra kuylari (kuy) muallifi. U qozoq musiqa madaniyatining rivojiga katta ta'sir körsatgan.

Manbalarda tuğilgan va vafot etgan yillari turliça berilgan. Özbekça Vikipediyada 1818—1889 yillar körsatilgan, şu bilan birga hayot tarixi röyxatida 1823-yilda tuğilgani va 1896-yilda vafot etgani aytiladi. Rus Vikipediyasiga köra, u 1818-yilda, boşqa ma'lumotlarga köra 1823-yilda tuğilgan, 1889 yoki 1896-yilda vafot etgan. Ingliz Vikipediyasida 1823—1896 yillar keltirilgan.

U Bokey xonligida (hozirgi Ğarbiy Qozoğiston viloyati) kambağal Sağirbay oilasida tuğilgan; kelib çiqişi Kiçik juzning Alşin uruğiga, Qizilqurt bölimiga mansub. Rus Vikipediyasiga köra, bolaligidan dombra çalgan, otasi bu mayliga qarşi bölgan, onasi Alka esa öğlini qöllab-quvvatlagan. Olti yoşida qaşşoqlik tufayli çöponlikka berilgan. Kuyçi Uzoqning unda musiqaga alohida qiziqiş borligini payqagani aytiladi. 18 yoşida ovulini tark etib, sayyor kuyçi sifatida yurgan, Bayjuma, Balamaysan, Esjan, Şerkeş kabi dombraçilardan örgangan.

U Isatay Taymanov va Maxambet Ötemisov boşçiligidagi Bokey ordasi qözğolonining guvohi bölgan; „Kişkentay“ kuyi şu qözğolonga bağişlangan. Boyalarni oçiq tanqid qilgani uçun ta'qib qilingan, Uralsk va Orenburg qamoqxonalarida yotgan; Irkutsk qamoqxonasida ham bölgani haqida ma'lumotlar bor. Özbekça maqolada qamoqqa olinişlari va qoçişlari batafsil sanalgan (1857, 1864, 1868, 1870-yillar), biroq bu maqola içida yillar bir-biriga mos kelmaydi.

1862-yilda yurtdoşi, kuyçi Dauletkerey bilan uçraşgan; ikkalasi bir-biriga ta'sir qilgan. 1880-yilda Astraxan yaqinidagi Sakma joyiga köçib ötgan. U Astraxan viloyati Volodar tumanidagi Oltinjar qişloğida dafn etilgan.

Hozirgaça uning 60 ga yaqin kuyi saqlanib qolgan. Ular orasida „Saryarqa“, „Alatau“, „Aqjelen“, „Balbyrauyn“, „Kişkentay“, „Qayran şeşem“, „Lauşken“, „Perovskiy marshi“, „Maşina“ bor. Rus Vikipediyasiga köra, ijodining çöqqisi — bepoyon qozoq daştini tasvirlovçi „Saryarqa“ kuyi. „Lauşken“ kuyini u hayotining qiyin damlarida yordam bergan rus döstiga bağişlagan. Uralsk jurnalisti Nikita Saviçev unga „nodir musiqiy qalb“ deb baho bergan.

Şogirdlari va izdoşlari orasida Dina Nurpeisova, Yerğali Yesjanov, Mamen va M. Sulaymenov bor; Mamen Yerğaliuli uning şogirdi sifatida ham tilga olinadi.

• 1934-yilda Qozoğiston xalq çolğulari akademik orkestri uning nomi bilan atalgan.
• 1945-yildan Qozoğiston milliy konservatoriyasi uning nomini olgan.
• 1965-yilda Qozoğiston SSR Qurmanğazi nomidagi Davlat mukofoti ta'sis etilgan.
• 1993-yilda 5 tenge banknotasida, 1998-yilda poçta markasida uning surati berilgan.
• Atirau, Astraxan, Aktau va Almatida haykallari örnatilgan; Oltinjarda maqbara va muzey majmuasi qurilgan.
• 2013-yilda Atirauda ming musiqaçi iştirokidagi orkestr uning kuylarini ijro etib, qozoq Ginnes rekordlar kitobiga kirgan.