Şakarim Xudoyberdiyeviç
SaqlaşBoşqa nomlari: Şakarim Kudaiberdiev
Öqiş: 2 daqiqa
Şakarim Xudoyberdiyeviç (qozoqça: Şәkәrim Qūdaiberdıūly; 1858–1931) — qozoq şoiri, yozuvçi, tarjimon, bastakor, tarixçi va faylasuf. U Abayning şogirdi va jiyani hisoblanadi.
Hayoti
1,3Şakarim 1858-yil 11-iyulda (yangi uslubda 23-iyul) tuğilgan. Uz.wikipedia uni Şarqiy Qozoğiston viloyati, Abay tumani, Çingizxon toğ etaklarida tuğilgan deydi; ru.wikipedia esa tuğilgan joyni Semipalatinsk viloyatidagi Ken-Bulak deb körsatadi. U Arğin qabilasining Töbiqti uruğidan çiqqan. Otasi Xudoyberdi Abayning oldingi onadan bölgan ukasi, şu bois Şakarim Abayning jiyani edi. Uz.wikipedia ma'lumotiga köra, Xudoyberdi erta vafot etgaç, yetti yoşli Şakarim bobosi Qunanboy va keyinçalik Abay tarbiyasida bölgan.
U maxsus öquv yurtlarida öqimagan, biroq arab, fors, turk va rus tillarini mustaqil örgangan. Siyosat bilan şuğullanib, volost boşliği etib saylangan; jiddiy ijod bilan 1898-yildan şuğullana boşlagan. 1903-yilda Rossiya Imperator geografiya jamiyatining Ğarbiy Sibir bölimiga a'zo qilingan. 1906-yilda Makkaga haj qilgan, Misr va Istanbulda bölib, kutubxonalarda işlagan, sotib olgan kitoblarini Semipalatinskka poçta orqali jönatgan.
Inqilob davri
1,3Şakarim 1917-yilgi inqilobni umid bilan kutib oldi va unga bağişlab “Ozodlik bayroği porlaydi”, “Ozodlik tongi” şe'rlarini yozdi. 1918-yil boşida Alaşorda a'zolari taklifi bilan Semipalatinskka kelib, qozi etib saylandi. Şu yilning iyunida şaharni oqlar qayta egallagaç, u hafsalasi pir bölib qişloğiga qaytdi, kuzda yana şaharga keldi. Manbalarda u Sovet hokimiyati örnatilişini adolat ğalabasi deb hisoblagani aytiladi. Inglizça manbada esa u sotsializmni tanqid qilgani, islohotlarga qarşi çiqib, 1922-yildan Çingiztau toğlarida uzlatda yaşagani yoziladi.
Ijodi
1,3Şakarim Hofiz, Fuzuliy, Navoiy, Puşkin, Tolstoy asarlarini örgangan. Hofizdan qilgan tarjimasi, şuningdek Puşkinning “Dubrovskiy” qissasi tarjimasi alohida e'tirof etiladi. Uz.wikipedia “Dubrovskiy” va “Böron”ning şe'riy tarjimasini ham eslatadi. 1911-yilda Orenburgda turkiy xalqlar va xonlar nasabi haqidagi kitobi naşr etilgan. Hayotligida “Qozoq oynasi” kitobi, “Qalqamon-Mamir” va “Enlik-Kebek” dostonlari, şuningdek şe'r va maqolalari 1913–1924-yillarda “Abay”, “Aykap”, “Şolpan” jurnallarida va “Qazaq” gazetasida çop etilgan. Puşkin tarjimalari 1936-yilda Almatida bosilgan.
Vafoti
1,3Şakarim 1931-yil 2-oktabrda Çingiztau hududida öldirilgan. Uz.wikipedia uni OGPU xodimlari va militsioner otib taşlagani haqida yozadi. Ru.wikipedia esa uzoq vaqt u boylar qözğolonida qatnaşgan, deb hisoblangani, ammo militsiya faxriysi Ospanov xotiralariga köra u qözğolonni qöllamagani va ta'qib çoğida adaşib otib yuborilganini bildiradi. Inglizça manba uni sudsiz ölimga hukm qilingan deydi.
Merosi
1,31958-yil 29-dekabrda SSSR Boş prokuraturasi qarori bilan reabilitatsiya qilingan, biroq asarlariga taqiq 1980-yillargaça saqlangan; 1988-yilda KP Markaziy Qömitasi qarori çiqdi. Semeydagi davlat universiteti uning nomida, şahar markaziy boğida haykali örnatilgan, 2008-yil “Şakarim yili” deb e'lon qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şakarim Xudoyberdiyeviç // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1361 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞakarim Xudoyberdiyeviç. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1361
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1361
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q4244342wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.