Rabindranat Tagor

Rabindranat Tagor (bengalça Robindronath Thakur; 1861–1941) — hind yozuvçisi, şoiri, bastakori, rassomi va jamoat arbobi, Bengal tilida ijod qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, uning ijodi Bengaliya adabiyoti va musiqasining hozirgi qiyofasini belgilab bergan; 1913-yilda u Yevropadan taşqaridagi mualliflar orasida birinçi bölib adabiyot böyiça Nobel mukofotiga sazovor bölgan.12

Tagor 1861-yil 7-mayda Kalkuttada, taniqli Tagorlar xonadonida tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u faylasuf Debendranat Tagorning eng kiçik farzandi bölgan; oila yirik yer egalari sifatida tanilgan, uylariga köp yozuvçi, musiqaçi va jamoat arboblari tez-tez kelib turgan. Tagor şe'r yozişni sakkiz yoşida boşlagan, ilk şe'rlarini «Bhanusinha» («Quyoş arslon») taxallusi bilan e'lon qilgan. 1878-yilda Angliyaga borib, u yerda öqigan; ÖzME'ga köra, ta'limi 1880-yilgaça davom etgan.

ÖzME'ga köra, vataniga qaytgaç Tagor «Valmiki dahosi» (1881) musiqali dramasini yozgan. Ilk şe'riy töplami — «Oqşom qöşiqlari» (1882). Undan keyin «Tonggi qöşiqlar» (1883), «Suratlar va qöşiqlar» (1884) töplamlari, tarixiy romanlar, «Raja va Rani» (1889), «Qurbonlik» (1890), «Çitrangoda» (1892), «Malini» (1895) kabi falsafiy dramalar va köplab hikoyalar yaratilgan. ÖzME'ga köra, u 1884–1911-yillarda «Brahmo Samaj» diniy-ma'rifiy jamiyatining kotibi bölgan va Hindiston Milliy kongressi işida qatnaşgan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1901-yilda Tagor Kalkutta yaqinidagi Şantiniketanga köçib, u yerda tajriba maktabi, kutubxona va boğlardan iborat oşram tuzgan. ÖzME'ga köra, keyinroq u şu yerda Vişva-Bharati universitetiga asos solgan. 1902–1907-yillar oraliğida yozuvçi rafiqasi, otasi va ikki farzandidan ayrilgan; bu musibatlar «Xotira» va boşqa şe'riy töplamlarda aks etgan.

«Közga tuşgan çöp» (1902) va «Halokat» (1905) romanlari bilan Tagor bengal adabiyotida maişiy-psixologik roman janrini boşlab bergan. Uning «Gora» (1907–1910) va «Uy va olam» (1915–1916) romanlari milliy ozodlik harakati mavzusiga bağişlangan. ÖzME'ga köra, bu asarlarda yozuvçi Hindistonning barça xalqlarini tabaqa va dinidan qat'i nazar ozodlik yölida birlaşişga çaqiradi.

1910-yilda «Gitanjali» («Qurbonlik qöşiqlari») töplami çiqqan. Rusça Vikipediyaga köra, Tagor uning bir qismini özi ingliz tiliga tarjima qilib, Londonda döstlariga tanitgan va aynan şu şe'rlar uçun 1913-yilda Nobel mukofotini olgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1915-yilda unga Britaniya ritsarlik unvoni berilgan, ammo u 1919-yilgi Amritsar (Jallianvala-bag) qirğinidan keyin bu unvondan voz keçgan.

1920–1930-yillarda Tagor köp mamlakatlarga sayohat qilgan, ma'ruzalar öqigan, darsliklar, falsafa va dinga oid risolalar yozgan. Rusça Vikipediyaga köra, u tabaqaçilik tizimi va «daxlsizlar» muammosiga ham e'tibor qaratgan. Umrining oxirida «Tungi şam» (1938), «Sönggi şe'rlar» (1941) kabi töplamlari naşr etilgan, rasm çiziş bilan ham şuğullangan. Tagor 1941-yil 7-avgustda Kalkuttada vafot etgan.

ÖzME'ga köra, Tagor bengal adabiy tilining şakllanişida hal qiluvçi rol öynagan. U öz şe'rlariga musiqa bastalab, ommaviy qöşiqlar yaratgan. Uning «Xalq qalbi» qöşiği (1911) Hindiston Respublikasining, «Mening oltin Bengaliyam» qöşiği esa Bangladeşning davlat madhiyasiga aylangan.

ÖzME'ga köra, Tagor asarlari özbek tiliga keng tarjima qilingan: 1958–1965-yillarda 8 jildlik asarlar töplami naşr etilgan. «Halokat» romani asosidagi «Gang daryosining qizi» dramasi (1956) va «Poçta» pyesasi (1961) Özbek milliy teatrida sahnalaştirilgan, «Özbekfilm» kinostudiyasi esa 1961-yilda «Gang daryosining qizi» filmini suratga olgan.